جبريل بيامد و اين آيت بياورد ، و تيغى از آسمان بياورد و در گردن رسول افگند ، و هر آيت كه آيت سلم و صلح و مدارا بود به اين آيت منسوخ كرد ، * ( حَتَّى يَأْتِيَ اللَّه بِأَمْرِه ) * ، كلبى گفت از عبد اللَّه عبّاس : بامره فى ( 1 ) القتال ، تا فرمان خداى بيايد در قتال .
آنگه فرمان خداى آمد در بنى قريظه به قتل و سبى تا مردان را بكشتند و زنان را آواره كردند و برده بردند ، و در بنى النّضير به جلا و نفى و تا ايشان را از زمين خود به زمين شام راندند .
و ابو مسلم گفت : * ( حَتَّى يَأْتِيَ اللَّه بِأَمْرِه ) * ، يعنى آنچه وعده داد از نصرت و فتح و اظهار دين اسلام و اعلاء كلمهء او ، چنان كه دگر جا گفت : فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّه بِأَمْرِه ( 2 ) .
بهرى دگر گفتند : * ( حَتَّى يَأْتِيَ اللَّه بِأَمْرِه ) * ، بالموت ( 3 ) و العقاب ، تا خداى تعالى ايشان را هلاك بر آرد و از دنيا با سراى عقاب برد . بهرى دگر گفتند : معنى آن است كه تا بميرند يا ايمان آرند . و بعضى ديگر گفتند : تا مسلمانان را قوّتى و عددى ( 4 ) و عدّتى پيدا شود .
و بيشتر مفسّران بر آنند كه : تا فرمان خداى تعالى بيايد در حقّ اهل كتاب ، امّا به آن كه ايمان آرند يا قبول جزيه كنند و جزيه بدهند ذليل و صاغر [ 130 - ر ] ، و شرايط ذمّه را مراعات كنند ، و يا بكشندشان اگر اين نكنند .
اگر گويند چگونه گفت : * ( فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا ) * ، و عفو كسى كند كه قادر باشد و مسلمانان ضعيف و عاجز بودند ؟ جواب آن است كه گوييم : حق تعالى گفت مسلمانان را در اين سخنها و ايذاء و سفاهت كه اينان مىكنند و شما مىتوانيد كه جواب دهيد ، مدهيد تا آنگه كه خدا فرمان دهد به آنچه شرح داده شد . * ( إِنَّ اللَّه عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ) * ، خداى تعالى بر همه چيز قادر است .
وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ وَما تُقَدِّمُوا لأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوه عِنْدَ اللَّه إِنَّ اللَّه بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ‹ 110 › وَقالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كانَ هُوداً أَوْ نَصارى تِلْكَ أَمانِيُّهُمْ قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ ‹ 111 › بَلى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَه لِلَّه وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَه أَجْرُه عِنْدَ رَبِّه وَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ ‹ 112 › وَقالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصارى عَلى شَيْءٍ وَقالَتِ النَّصارى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلى شَيْءٍ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتابَ كَذلِكَ قالَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللَّه يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ فِيما كانُوا فِيه يَخْتَلِفُونَ ‹ 113 › وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ اللَّه أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُه وَسَعى فِي خَرابِها أُولئِكَ ما كانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوها إِلَّا خائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ ‹ 114 ›
هامش
( 1 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : القتل .
( 2 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 24 .
( 3 ) . مب ، مر : الموت .
( 4 ) . مب : عدد ، فق : عدد را .