است از جانشين گذاشتن يا جانشين شدن . در مجمع نقل شده : شب خلفهء روز و روز خلفهء شب است زيرا يكى از آنديگرى جانشين مىشود :
خلاف : مصدر باب مفاعله بمعنى مخالفت و ناسازگارى است و به گمان ابو عبيده بمعنى بعد ( پس ) است * ( فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلافَ رَسُولِ الله ) * توبه : 81 باز گذاشتگان بقعودشان بر خلاف رسول خدا شاد شدند * ( وَإِذاً لا يَلْبَثُونَ خِلافَكَ إِلَّا قَلِيلًا ) * اسراء :
76 آنگاه در مخالفت تو جز اندكى توقّف نميكنند . بنا بر قول ابو عبيده معنى آن در هر دو آيه پس است يعنى از پس تو جز اندكى نمانند هكذا آيهء اوّل .
* ( لأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلافٍ ) * اعراف : 124 قطع از خلاف آنست كه مثلا دست راست را با پاى چپ و يا بالعكس ببرند اين سخن فرعون است نسبت بساحران كه بموسى ايمان آوردند در سورهء طه : 71 - شعراء : 49 نيز آمده است .
خالف : بمعنى مانده مثل ترك شده است ( مفردات ) * ( فَاقْعُدُوا مَعَ الْخالِفِينَ ) * توبه : 83 بنشينيد با بازماندگان . ( مثل زنان و اطفال كه مىمانند و بجهاد بيرون نميشوند ) .
خالفه : بمعنى عمود آخر خيمه است و گاهى از زنان بمناسبت ماندن در خانه و خارج نشدن بجنگ خوالف تعبير ميكنند ( مفردات ) * ( رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوالِفِ ) * توبه : 87 و 93 راضى شدند كه با زنان باز مانده ، باشند طبرسى از زجاج نقل مىكند : زنانرا خوالف گويند بعلَّت تخلَّف از جهاد ولى جايز است كه جمع خالفه باشد و در مردان استعمال شود خالف و خالفه آنست كه نانجيب باشد در دو محل جمع فاعل فواعل آمده مثل فارس فوارس و هالك هوالك .
معنى آيه بعقيدهء طبرسى آنست :
راضى شدند اينكه با زنان و اطفال و مريضان و باز نشستگان باشند .
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 285
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٨٥