ميگويد : خلط آنست كه ميان اجزاء دو چيز يا بيشتر را جمع كنند اعمّ از آنكه هر دو مايع باشند يا جامد يا يكى مايع و ديگرى جامد و آن از مزج اعمّ است . اقرب الموارد ميگويد : مزج آميختنى است كه جدا كردن آن ممكن نباشد مثل آميختن مايعات . و خلط اعمّ از آن است .
على هذا مزج اخصّ و خلط اعمّ است ولى طبرسى در مجمع ذيل آيهء 220 بقره ميگويد : مخالطه آميخته شدنى است كه جدا شدن آن ممكن نباشد .
نا گفته نماند قول راغب و اقرب الموارد كه خلط را اعمّ گفتهاند با استعمال قرآن بهتر ميسازد .
* ( وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الْيَتامى قُلْ إِصْلاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ وَإِنْ تُخالِطُوهُمْ فَإِخْوانُكُمْ . . . ) * بقره : 220 منظور از مخالطه چنان كه طبرسى گفته آميختن مال يتيم با مال خود است يعنى : تو را از يتامى ميپرسند بگو : اصلاح براى آنها ( اصلاح اموال ) خوب است و اگر اموال آنها را با اموال خود آميختيد آنها برادران شمايند . مخالطه را معاشرت نيز گفتهاند .
* ( وَآخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَآخَرَ سَيِّئاً . . . ) * توبه : 102 و ديگران كه بگناهان خويش اعتراف كرده عمل شايستهاى را با عمل بد ديگر آميختهاند .
يعنى هم عمل صالح و هم عمل طالح انجام دادهاند .
اختلاط * ( وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلَ الْحَياةِ الدُّنْيا كَماءٍ أَنْزَلْناه مِنَ السَّماءِ فَاخْتَلَطَ بِه نَباتُ الأَرْضِ . . . ) * كهف : 45 اختلاط بمعنى امتزاج و آميخته شدن است ، تا آب نباشد املاح زمين و گازهاى هوا قابل امتزاج نيست آب باران است كه آميخته با گازهاى مخصوص از هوا به زمين ميريزد و آنگاه املاح خاك را حلّ كرده و قابل تغذيه گياه مىكند .
گمان ميكنم منظور از نبات در آيه موادّى است كه گياه را تشكيل ميدهند و آنها بواسطهء آب بهم آميخته
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 282
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٨٢