از حيث استعداد و آرزو و علم و عمل غير محدود است . خداوند اين مواهب را به او داده تا بواسطهء او اسرار خلقت آشكار گردد . خدا او را با اين مواهب خليفه و جانشين خود در زمين قرار داده و او عجائب صنع خدا و اسرار خلقت خدا و بدايع حكمت او را آشكار مىسازد ( خلاصهء سخن المنار ) .
توضيح سخن آنست كه خداوند داراى اسماء حسنى و صفات علياست و بشر در تمامى آنها خليفه و جانشين خدا در زمين است و در تمام شئون خويش كارهاى خدا را حكايت مىكند و مظهر اسماء و صفات حق است النهايه كمال و اتمّ آن صفات در خداست و به انسان مقدارى از آنها عطا شده است و اين خلافت شامل تمام انسان است اعمّ از نيك و بد ، مؤمن و كافر ، بد كار و نيكو كار .
مثلا خالق ، رازق ، عليم ، قادر ، سميع ، بصير ، رحيم ، حكيم ، غفور و . . . از اسماء حق تعالى است . بشر در تمام اين صفات و اسماء جانشين خداست .
خدا همه را خلق كرده بشر نيز مثلا ساختمان ، كارخانه و غيره را خلق مىكند و با قدرت خدا دادى آنها را بوجود مياورد ، و به اولاد خود روزى فراهم مياورد ، داناست ، قدرت دارد ، مىشنود ، مىبيند ، مهربان ، محكم كار ، چاره ساز و مدبّر است . اينها همه جانشينى از حضرت حق تعالى است .
على هذا در بارهء امامان و مخصوصا در بارهء امير المؤمنين عليه السّلام مثلا ميخوانيم كه : مظهر صفات حقاند يعنى در اظهار صفات خدا از ديگران ما فوقاند و اگر گفتيم :
على عليه السّلام يد اللَّه است يعنى دست او مانند خدا و بجانشينى خدا قوى و كارساز و نجات دهنده است گر چه مىشود گفت انسانها همه يد اللَّهاند ولى نه مثل آنحضرت و خلاصه آنكه : بشر خدا صفت است و جانشين خداست . اصل نيروها و صفات كه بشر داراست از خدا
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 288
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٨٨