خوالف فقط دو بار در قرآن آمده است .
مخلَّف : ( بصيغهء مفعول ) كسى است كه ترك شده و باز گذاشته شود * ( سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الأَعْرابِ شَغَلَتْنا أَمْوالُنا وَأَهْلُونا . . . ) * فتح : 11 باز گذاشتگان از اعراب باديه نشين خواهند گفت كه : اموال و اهل ، ما را از خروج بجهاد مشغول كردند . * ( وَعَلَى الثَّلاثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا . . . ) * توبه : 118 * ( قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَ مِنَ الأَعْرابِ . . . ) * فتح : 16 .
خليفه بمعنى نائب و جانشين است در مفردات و اقرب ميگويد :
خلافت نيابت از غير است در اثر غيبت منوب عنه و يا براى مرگش و يا براى عاجز بودنش و يا براى شرافت نائب و از اين قبيل است كه خداوند اولياء خويش را در ارض خليفه كرده يعنى براى شرافت اولياء مثل * ( هُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلائِفَ الأَرْضِ ) * انعام : 165 .
راغب ميگويد : خلائف جمع خليفه و خلفاء جمع خليف است مثل * ( « جَعَلَكُمْ خُلَفاءَ مِنْ بَعْدِ قَوْمِ نُوحٍ » ) * نا گفته نماند اين سخن بنا بر قاعدهء جمع است و گرنه مؤنّث و مذكَّر در آن حساب نيست در بارهء حضرت داود آمده * ( جَعَلْناكَ خَلِيفَةً فِي الأَرْضِ ) * ص : 26 در اقرب الموارد ميگويد : خلفاء و خلائف هر دو جمع خليفه است . خلفاء مذكَّر است گويند : « ثلاثة خلفاء » ولى در خلائف تذكير و تأنيث هر دو جايز است گفته مىشود : « ثلاثة خلائف و ثلث خلائف » و هر دو ( خلائف و خلفاء ) لغت فصيحاند شاهد قول اقرب آنست كه هر دو در قرآن مجيد آمده است .
اختلاف و ناسازگارى آنست كه هر يك راهى غير از راه ديگرى بگيرد در فعل يا در قول و چون اختلاف در قول گاهى منجرّ بتنازع مىشود لذا اختلاف بمعنى نزاع و مجادله ميايد بطور استعاره ( مفردات ) اقرب ميگويد اختلاف ضدّ اتّفاق
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 286
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٨٦