از باب ضرب يضرب متعدى و بمعنى ظاهر كردن و پنهان نمودن هر دو آمده و آن از اضداد است چنان كه در اقرب الموارد تصريح كرده و از باب علم يعلم لازم و بمعنى پنهانى به كار رفته است . ولى ثلاثىهاى آن در قرآن همه از باب علم يعلم و به معناى پنهان و پوشيدگى آمده است .
اخفاء : پنهان كردن مقابل اعلان و ابداء است مثل * ( وَأَنَا أَعْلَمُ بِما أَخْفَيْتُمْ وَما أَعْلَنْتُمْ ) * ممتحنه :
1 و نحو * ( إِنْ تُبْدُوا ما فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوه يُحاسِبْكُمْ بِه الله . . . ) * بقره :
284 .
در اقرب الموارد اخفاء را بمعنى ازالهء خفاء گرفته و گويد :
معنى آيهء * ( إِنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكادُ أُخْفِيها . . . ) * طه : 15 آنست كه نزديك است پردهء آن را زايل كنم و آن را آشكار نمايم اين قول در مجمع از ابو عبيده نيز نقل شده است .
ولى قاموس و نهايه و مفردات اخفاء را بمعنى پنهان داشتن گفتهاند و تمام موارد استعمال آن در قرآن مجيد از باب افعال بمعنى پنهان كردن آمده است بعيد به نظر ميرسد كه آيهء فوق بر خلاف آيات ديگر بمعنى اظهار باشد . گر چه در مجمع البيان اخفاء را بمعنى اظهار و پوشيدن هر دو گفته است .
استخفاء : طلب پنهان كردن است ( مفردات ) * ( يَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلا يَسْتَخْفُونَ مِنَ الله وَهُوَ مَعَهُمْ . . . ) * نساء : 108 يعنى ميخواهند خود را از مردم مخفى كنند ولى نميخواهند از خدا پنهان دارند حال آنكه خدا با آنهاست .
* ( أَلا إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ لِيَسْتَخْفُوا مِنْه . . . ) * هود : 5 بدان آنها سينه هايشان را بر ميگردانند تا خود را از شنيدن قرآن مخفى بدارند توضيح اين آيه در « ثنى » گذشت * ( سَواءٌ مِنْكُمْ مَنْ ) * . . . * ( هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَسارِبٌ بِالنَّهارِ ) * رعد : 10 يعنى آنكه در شب خود را پنهان مىكند يا در روز آشكارا راه رونده است .
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 268
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٦٨