صفت موجودات جامد نيز آمده مثل * ( لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلى جَبَلٍ لَرَأَيْتَه خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ الله . . . ) * حشر : 21 و مثل * ( وَمِنْ آياتِه أَنَّكَ تَرَى الأَرْضَ خاشِعَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ . . . ) * فصلت : 39 .
آيهء اوّل مىفهماند كه كوهها نسبت به خدا با شعور و دركاند و اگر قرآن به آنها نازل ميشد از ترس خدا فروتنى و اطاعت ميكردند چنان كه در آيهء * ( وَإِنَّ مِنْها لَما يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ الله . . . ) * بقره : 74 نسبت خشيت به سنگ داده شده است . و در آيهء دوّم منظور از خشوع آرام و بيحركت بودن است يعنى : از جملهء نشانه هاى خدا آنست كه زمين را آرام و بىحركت مىبينى و چون آب بر آن نازل كرديم حركت مىكند و ميايد . . .
خشية :
ترس شديد . در اقرب الموارد از كليّات ابو البقاء نقل شده : خشيت از خوف شديدتر است چون اين كلمه مأخوذ است از « شجرة خاشية » و آن درختى را گويند كه بالكليّه بخشكد و خوف بمعنى نقصان و از « ناقة خوفاء » ( شتر مريض ) اخذ شده كه مريض است ولى از بين نرفته . و خشيت در صورتى گفته مىشود كه شىء مخوف داراى عظمت باشد ولى خوف از ضعف خائف است .
اينكه گويد : خوف از ضعف نفس خائف است ، مورد تصديق قرآن نيست بلكه آن جبن است و خوف در بسيارى از موارد قرآن مجيد ممدوح آمده است مثل ، * ( وَلِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّه جَنَّتانِ ) * رحمن :
46 * ( إِنِّي أَخافُ الله رَبَّ الْعالَمِينَ ) * مائده : 28 .
در مفردات ميگويد : خشية ترسى است آميخته با تعظيم . و اكثرا با علم بچيزيكه از آن ميترسند توأم است ، و لذا علماء به آن مخصوص شده در آيهء * ( إِنَّما يَخْشَى الله مِنْ عِبادِه الْعُلَماءُ ) * فاطر : 28 .
ولى قول راغب كليّت ندارد مثلا در جاهائى از قبيل * ( . . . وَتِجارَةٌ ) *