ولى شك نيست كه منظور از اين وعده آمرزش ، وعده بدون قيد و شرط نيست بلكه افرادى را شامل مىشود كه يك نوع شايستگى از خود نشان بدهند ، و همانطور كه سابقا هم اشاره كردهايم ، « مشيت » و خواست خداوند كه در اين آيه و آيات مشابه آن ، ذكر شده به معنى « حكمت » الهى است ، زيرا هرگز خواست خدا از حكمت او جدا نيست ، و مسلما حكمت او اقتضا نمىكند كه بدون شايستگى ، كسى را مورد عفو قرار دهد ، بنا بر اين جنبه تربيتى و سازندگى آيه به مراتب بيش از سوء استفاده هائى است كه ممكن است از آن بشود .
اسباب بخشودگى گناهان
نكته قابل توجه اينكه آيه فوق ، ارتباطى با مسئله توبه ندارد ، زيرا توبه و بازگشت از گناه ، همه گناهان حتى شرك را مىشويد ، بلكه منظور از آن امكان شمول عفو الهى نسبت به كسانى است كه توفيق توبه نيافتهاند ، يعنى قبل از آنكه از كردههاى خود پشيمان شوند و يا بعد از پشيمانى و قبل از جبران اعمال بد خويش از دنيا بروند .
توضيح اينكه : از آيات متعدد قرآن مجيد استفاده مىشود كه وسائل آمرزش و بخشودگى گناه متعدد است كه آنها را مىتوان در پنج موضوع خلاصه كرد :
1 - توبه و بازگشت بسوى خدا كه توأم با پشيمانى از گناهان گذشته و تصميم بر اجتناب از گناه در آينده و جبران عملى اعمال بد بوسيله اعمال نيك بوده باشد ( آياتى كه بر اين معنى دلالت دارد فراوان است ) از جمله آيه :
وَ هُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِه وَيَعْفُوا عَنِ السَّيِّئاتِ :
« او است كه توبه را از بندگان خود مىپذيرد و گناهان را مىبخشد » ( 1 ) .
2 - كارهاى نيك فوق العاده اى كه سبب آمرزش اعمال زشت مىگردد ،
هامش
( 1 ) - سوره شورى آيه 25 .