ستم نخواهد كرد ( * ( وَلا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا ) * ( 1 ) .
در حقيقت فضيلت چيزى است كه خداوند آن را فضيلت بداند نه آنچه خودستايان براى خود از روى خودخواهى قائل مىشوند و به خويش و ديگران ستم مىكنند .
گرچه روى سخن به قوم يهود و نصارى است كه براى خود امتيازات بىدليل و نادرستى قائل بودند و خود را برگزيده ملتها معرفى مىكردند ، گاهى مىگفتند :
لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً : « آتش دوزخ جز چند روزى ما را فرا نخواهد گرفت » ( بقره - 80 ) و گاهى مىگفتند : نَحْنُ أَبْناءُ اللَّه وَأَحِبَّاؤُه : « ما فرزندان و دوستان خدائيم » ( مائده - 18 ) ولى مفهوم آن اختصاصى به قوم و جمعيتى ندارد بلكه تمام افراد و ملتهايى را كه به اين صفت نكوهيده گرفتارند شامل مىشود .
قرآن در سوره نجم آيه 32 صريحا خطاب به همه مسلمانان كرده ، مىگويد :
فَلا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقى : « خودستايى مكنيد ، خداوند پرهيزكاران را بهتر مىشناسد » .
سرچشمه اين كار همان عجب و غرور و خودبينى است كه تدريجا به صورت خودستايى جلوه كرده و در مرحله نهايى سر از تكبر و برترىجويى در مىآورد .
اين عادت غلط كه با نهايت تاسف در ميان بسيارى از ملل و طبقات و افراد وجود دارد سرچشمه قسمت مهمى از نابسامانيهاى اجتماعى ، جنگها و استعمارها و تفوق طلبىها است ، تاريخ گذشته نشان مىدهد كه بعضى از ملل دنيا بر اثر همين احساس كاذب خود را برتر از ملل ديگر مىدانستند و به همين جهت به خود حق مىدادند كه آنها را بنده و برده خويش سازند . عربهاى جاهلى با تمام عقب افتادگى و فقر همه جانبه اى كه داشتند خود را نژاد برتر ! مىشمردند ، و در ميان قبائل
هامش
( 1 ) - فتيل در لغت به معنى رشته بسيار باريكى است كه در شكاف هسته خرما به چشم مىخورد و كنايه از چيزهاى بسيار كوچك است ، و اصل آن از ماده « فتل » به معنى تابيدن مىباشد .