غالباً از كلمهء » عقل « دو مفهوم جداگانه تقريباً منظور مىگردد : 1 - نيروى مستقلى كه در مقابل ساير نيروهاى روانى از قبيل نيروى تجسيم ، تداعى معانى ، تصميم ، انديشه ، اراده . . . در درون ما وجود دارد . 2 - ذهن آدمى مواد خام را به وسيلهء حواس و ساير وسايل در مىيابد ، فعاليتى را كه براى تنظيم آنها صورت مىدهد عقل ناميده مىشود . اين نيرو يا فعاليت در مغز آدمى به هيچ وجه قابل ترديد و انكار نيست و در اين كه عقل از عالى وسائل زندگى مادى و معنوى ماست ، هيچ فرد آگاهى شك نكرده است . آيات و روايات مربوط به عظمت همين عقل جزيى و تجربى و ملامت تخلف از فعاليتهاى عقلانى بقدرى فراوان است كه احتياجى به شرح و تفصيل زياد ندارد . به طور اجمال آيات قرآنى در بارهء عقل و دستور بلزوم تبعيت از آن به چند گروه است : گروه يكم : آياتى است كه به طور مستقيم به تعقل تحريك مىكند ، مانند : « وَسَخَّرَ لَكُمُ اَللَّيْلَ وَاَلنَّهارَ وَاَلشَّمْسَ وَاَلْقَمَرَ وَاَلنُّجُومُ مُسَخَّراتٌ بِأَمْرِه إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ 16 : 12 . » ( 1 ) ( خداوند شب و روز و خورشيد و ماه را براى شما مسخر نموده و كرات فضايى همه تحت فرمان اوست ، اين نظم و ترتيب براى انسانهايى كه تعقل مىكنند ، دلايلى در بر دارد ) . مضمون اين گروه در سورهء بقره آيات 73 ، 164 ، 144 و در سورهء مؤمنون