تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 236

النور آيهء 61 - الشعراء آيه 28 . بعضى از آيات كسانى را كه تعقل نمىكنند ، پستترين جانوران معرفى مىكند ، مانند : « إِنَّ شَرَّ اَلدَّوَابِّ عِنْدَ الله اَلصُّمُّ اَلْبُكْمُ اَلَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ 8 : 22 « . ( 1 ) ( بدترين جانوران در نزد خدا مردمى هستند كه از شنيدن حق كر و از گفتن حق لال هستند كه تعقل نمىكنند ) . بعضى ديگر از آيات پليدى و ذلت را ناشى از عدم تعقل معرفى مىكند . مانند : « وَيَجْعَلُ اَلرِّجْسَ عَلَى اَلَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ 10 : 100 « . ( 2 ) ( و پليدى را براى كسانى قرار داده است كه تعقل نمىكنند ) . بعضى ديگر از آيات تقليد كورانه از نياكان و پاى بند بودن به موهومات و خرافات گذشتگان را كه عارى از تعقل بوده است ملامت مىكند . مانند : « بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَيْنا عَلَيْه آباءَنا أَ وَلَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْقِلُونَ شَيْئاً وَلا يَهْتَدُونَ 2 : 170 « . ( 3 ) ( آنان مىگفتند ، بلكه ما آن چه را كه پدرانمان عمل مىكردند ، پيروى خواهيم كرد » به آنان « بگو باز بپدرانتان تقليد خواهيد كرد ، اگر چه آنان تعقلى نداشته و راستكار نبودند ؟ ) آيات ديگرى در قرآن با كلمهء الباب كه جمع لب به معناى عقلاست در موارد مختلف آمده است ، اما از حيث روايات ، تمجيد و تعظيم عقل و خرد به اندازه‌اى است كه مىتوان آنها را در يك مجلد ضخم جمع آورى كرد . عقل و تعقل به طور اختصار آن فعاليت ذهنى است كه روى مواد خام كه از