عبارت نظم خاص خود را داراست . چه آن كه نور الأنوار همان « فيض مقدس » است كه أنوار ، يعنى حقايق نورية ، از آن متنوّرند . واز همين « نور الأنوار » است اولين جلوهء احمدى وعلوي ، عليهما السلام ، كه به تحقيق پيوسته است كه مكرر حضرت ختمى مرتبت فرمودهاند :
أنا وعلىّ من نور واحد وأنا وعلىّ من شجرة واحدة .
بنا بر اين ، عالم أنوار عبارت است از عوالم جبروتيه ، كه اولين منزل از منازل غيب هويت است وبه اعتباري نيز از آن عالم به « المنزل الثاني للغيب الهوية الإلهية » تعبير كردهاند واز عالم مثال « المنزل الثالث للغيب الهوية » قصد شده است . ومرجع « هو » در هو النور الذي . . . « نور الأنوار » يا نوره الَّذى نوّرت منه الأنوار است .
وشايد مقصود واقعي از نور الذي نورت منه . . . نور الأنوار باشد .
در « مطلع » سوم ، از « مصباح » ثاني ، صحبت از « صادر اوّل » به ميان آمده است وحضرت امام ( قده ) به اين مسئله پرداختهاند كه نزد حكما صادر نخست « عقل أول » است . وروايات متعدد در كتب أرباب حديث ، از عامه وخاصه ، بر اين أصل دلالت دارد واحدى از أرباب « درايت » اين أصل أصيل وقاعدهء غير قابل انكار را رد نكرده است . « 124 » كساني كه صدور كثير را از حق جايز دانستهاند ، مبدأ المبادى ونور الأنوار را واحد حقيقي ندانستهاند ، وقايل به صفات زايده وجهات متكثرة در حقاند . نزد قايلان به بساطت ذاتيهء حق ونافيان صفات كليهء زايد بر ذات - خلافا للشيخ الأشعري وأذنابه ، چه آن كه اشاعره أمهات صفات را زايد بر ذات مىدانند ، وذات را ماهيتى مجهولة الكنه فرض كردهاند - در مبدأ أول جهت كثرت نيست ، واختيار نيز عين ذات اوست لذا بهويته البسيطة منشأ ظهور جميع اشياست ، ولى بر سبيل نظم وتنسيق . چه آن كه نزول بركات از سماء اطلاق به أراضي تقييد بر طريق الأشرف فالأشرف إلى أن ينتهى إلى الأخسّ است .
هامش
« 124 » - اينكه عرض شد « أرباب درايت » مراد محققان از أرباب تحقيقاند . اما هستند جاهلان مغرورى كه بدون توجه به معناى واحد حقيقي در همه جا از انكار احديت ذاتية سخن گفتهاند .« چشم باز وگوش باز واين عمى
حيرتم از چشم بندى خدا ».