بيازماييد . خداوند به ايمان آنها آگاهتر است . اگر آنها را با ايمان دانستيد به سوى كافران بازشان نگردانيد ، زيرا هيچ يك از آنها بر ديگرى حلال نيست ، ولى آنچه را كافران خرج كردهاند به آنها بدهيد و بر ازدواج شما با آنها در صورتى كه مهريهشان را بدهيد ايرادى نيست ( اگر زنان شما مرتد شدند ) آنچه را خرج كردهايد ( از كافران ) بخواهيد ، همانطور كه آنها حق دارند ( مهر زنانشان را كه از آنها جدا شدهاند ) از شما مطالبه كنند . اين حكم خدا است كه بين شما حكم مىكند و خداوند داناى فرزانه است .
( 1 ) شيخ طوسى خبر مربوط به اين دو آيه را به صورت مختصر ذكر كرده و از عروة بن زبير دربارهء سبب نزول آيه آورده است : نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله در صلح نامهء حديبيه قبول نكرد كه افرادى را كه بدون اجازهء ولى خود به مدينه مىآيند ؛ بازگرداند . پس از آن كه كلثم دختر ابى معيط ( همين طور ضبط شده است ) به مدينه آمد ؛ دو تن از برادرانش به مدينه آمدند و از آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله خواستند كه او را به آنها تحويل دهد ؛ اما آيات فوق نازل شد و نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله را از اين كار منع كرد . « 1 »
اين در حالى است كه طبرسى از جبّايى نقل مىكند : ام كلثوم دختر عقبة بن ابى معيط ( كه اسم صحيح همين است ) مسلمان بود و لذا بعد از صلح حديبيه از مكه به مدينه هجرت كرد . پس از آن دو تن از برادرانش به مدينه آمدند و از رسول الله صلّى اللّه عليه و آله درخواست نمودند كه خواهرشان را به آنها تحويل دهد ، اما آن حضرت قبول نكرد و فرمود : ما در مورد مردان شرط كرده بوديم نه در مورد زنان .
( 2 ) از ابن عباس نقل كرده است : سبيعه دختر حرث اسلميّه مسلمان شده بود ، اما همسرش مسافر از بنى مخزوم كافر بود . براى همين وى در حديبيه و پس از امضاى صلحنامه به مسلمانان ملحق شد . به دنبال آن شوهرش پيش آمده و گفت : اى محمد ، همسرم را به من برگردان ، زيرا تو شرط كردهاى كه افراد ملحق شده به خودت را بازگردانى و هنوز مركّب صلحنامه خشك نشده است .
( 3 ) اما آيات فوق نازل شد و رسول الله صلّى اللّه عليه و آله سبيعه را حاضر كرد و به او فرمود كه به خداى يكتا قسم بخورد كه به خاطر دشمنى با شوهرش يا رغبت به سرزمين ديگر يا به دست آوردن مال دنيا به مسلمانان ملحق نشده ؛ بلكه به خاطر محبت به خدا و رسولش و گرايش به اسلام به مسلمانان ملحق شده است . پس از آن كه سبيعه قسم خورد ، پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله او را به همسرش بازنگردانيد اما مهريه و آنچه كه بر وى انفاق كرده بود را به او داد .
هامش
از فتح مكه قرار دارد و در آخر همين سوره آيهاى است كه به قضيهء ما قبل از اين دو آيه دربارهء ابن ابى بلتعه مىپردازد .
نگاه كنيد به التمهيد 1 : 214 .
( 1 ) . البيان ، ج 9 ، ص 584 و نگاه كنيد به خبر عروه در سيرهء ابن هشام ، ج 3 ، ص 340 و خبر زهرى از او در مغازى ، ج 2 ، ص 631 - 632 .