همچنين اميمه دختر بشر ، اسلام آورده بود و همسرش ثابت بن دحداحه كافر بود ، براى همين از دست او فرار كرد و به رسول الله صلّى اللّه عليه و آله ملحق شد و آن حضرت وى را به سهل بن حنيف تزويج كرد . « 1 »
( 1 ) قمى در مورد آيه ( 10 ) مىنويسد : سبب نزول آن اين بود كه فاطمه « 2 » ، دختر ابى اميّة بن مغيرة مخزومى ( خواهر ام سلمه ) در نكاح عمر بن خطّاب بود ؛ اما كافر بود و به همراه عمر به مدينه هجرت نكرد و در مكه باقى ماند ( تا اين كه اين آيه نازل شد ) و سپس معاوية بن ابى سفيان او را تزويج كرد .
پس از آن خداوند به رسول الله صلّى اللّه عليه و آله دستور داد كه از غنائم جنگ ، به اندازه مهريهء دختر ابى اميّه به عمر بدهد « 3 » و عمر بن خطّاب با سبيعه أسلميّه ازدواج كرد .
( 2 ) سپس طبرسى از زهرى نقل كرده كه : مجموع همسران مؤمنين مهاجرى كه بر كفرشان مانده بودند و لذا به حكم آيه به مكه برگردانده شدند ، شش نفر بودند به نامهاى : فاطمه دختر ابى اميه مخزومى ، خواهر ام سلمه ؛ وى همسر عمر بن خطاب بود كه از مهاجرت به مدينه خوددارى كرد . همچنين كلثوم ، دختر جدول خزاعى كه او هم از مهاجرت به مدينه خوددارى كرد ، هند دختر ابو جهل بن هشام مخزومى كه همسر هشام بن عاص بن وائل سهمى ، برادر عمرو بن عاص بود ؛ امّ الحكم ، دختر ابى سفيان كه همسر عياض بن شدّاد فهرى بود ؛ عبدة دختر عبد الغرى كه همسرش عمرو بن عبد ود بود ( همين طور آمده است ) و برذع ، دختر عقبه كه همسر شمّاس بن عثمان بود . « 4 »
( 3 ) واقدى در مغازى ، قضيهء هجرت ام كلثوم ، دختر عقبة بن ابى معيط مخزومى را به همراه مردى از خزاعه - در خلال هشت روز - و ورود وى بر ام سلمهء مخزومى را نقل كرده است ، و اين قضيه متضمن آن است كه اين مطلب بعد از قصهء ابى بصير و ابى جندل بوده است و نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله به اين زن فرموده است : خداوند ، قرار دربارهء زنان را با نزول سورهء ممتحنه نقض كرده است و حكمى را داده است كه باعث رضايت همه است .
پس از ورود به مدينه ، دو برادرش به نامهاى : عماره و وليد به مدينه آمدند ، اما نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله فرمود : خداوند قرار داد دربارهء زنان را نقض كرده است . و آنها برگشتند .
و همين تأييد مىكند كه نزول سورهء ممتحنه ؛ چنان كه در خبر ابن عباس آمده است دربارهء سبيعة اسلميّه همسر مسافر مخزومى بوده است .
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 9 ، ص 410 - 411 .
( 2 ) . و در مجمع البيان ، ج 9 ، ص 410 آمده است : قريبه . . . و ام كلثوم دختر عمرو خزاعيه بود كه ابو جهم عدوى او را تزويج كرد و او مادر عبيد الله بن عمر بود .
( 3 ) . تفسير قمى 2 : 363 .
( 4 ) . مجمع البيان ، ج 9 ، ص 413 و نگاه كنيد به خبر زهرى در سيرهء ابن هشام ، ج 3 ، ص 341 و مغازى واقدى ، ج 2 ، ص 631 - 633 .