تو مجبور و مظلوم خواهى بود . « 1 »
پس رسول الله صلّى اللّه عليه و آله با دست خودش كلمهء رسول الله صلّى اللّه عليه و آله را پاك كرد و دستور داد كه بنويسم :
محمد بن عبد الله . « 2 »
( 1 ) پس از آن فرستادگان قريش و سهيل بن عمرو مصالحه كردند بر اين كه : « ده سال جنگى بين طرفين رخ ندهد . « 3 » و هيچ كدام به ديگرى تعرض نكند و از همديگر اسيرى نگيرند و بين ما و آنها جدايى همه جانبهاى باشد و هر كس بر طبق علاقه و مصلحت خويش مىتواند با محمد يا قريش همپيمان شود . و هر يك از قريشيان كه بدون اجازهء ولىّ خود به سوى محمد برود ، او را بازمىگردانند و هر يك از اصحاب محمد كه به سوى قريش برود او را بازنمىگردانند . و اين كه اظهار اسلام در مكه آزاد باشد و هيچ كس به پذيرش دينى مجبور نباشد و كسى مورد اذيت و آزار قرار نگيرد . و محمد امسال برگردد و سال آينده بيايد و به مدت سه روز در مكه اقامت كند . « 4 » و هيچ سلاحى با خود نياورند ، مگر سلاح مسافر كه عبارت است از : كمان و شمشير غلاف شده . بر اين نامه مهاجران و انصار شاهد بودهاند و على بن ابى طالب آن را نوشته است . »
( 2 ) سپس رسول الله صلّى اللّه عليه و آله به على عليه السّلام فرمود : اى على ، اگر چه كه امروز از محو كردن نام من به درخواست آنها امتناع ورزيدى ، اما قسم به آن كه مرا به حق به رسالت برگزيده است ، تو در حالى كه مجبور و درمانده هستى ، درخواست فرزندان آنها را در چنين امرى خواهى پذيرفت . « 5 »
هامش
( 1 ) . وقعة صفين ، ص 508 - 509 . وى با سندى نقل مىكند كه على عليه السّلام اين حديث را در روز صفين نقل فرمودند : و شيخ طوسى در أمالى خود ، ص 187 ، ح 315 از ابى مخنف از على عليه السّلام نقل كرده است كه فرمود : از محو كردن كلمهء رسول الله صلّى اللّه عليه و آله ( به خاطر گفته سهيل ) امتناع كردم ؛ اما آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله فرمود : اى على آن را محو كن . هرآينه تو هم به چنين امرى فرا خوانده مىشوى و انجام مىدهى كه بدان مجبور و مظلوم خواهى بود و در تفسير قمى ، ج 2 ، ص 313 آمده است كه به وى فرمود : تو هم روزى مجبور مىشوى كه سخنان فرزندان اينها را اجابت كنى . و مثل همين حديث نيز در ارشاد ، ج 1 ، ص 121 و اعلام الورى ، ج 1 ، ص 204 و الخرائج ، ج 1 ، ص 116 ، ح 192 و مناقب آل ابى طالب ، ج 3 ، ص 184 آمده است .
( 2 ) . يعقوبى ، ج 2 ، ص 189 در واقعه صفين ، ص 192 در واقعهء نهروان . و تفسير قمى ، ج 2 ، ص 313 و ارشاد ، ج 1 ، ص 121 و اعلام الورى ، ج 1 ، ص 204 و 372 و مجمع البيان ، ج 9 ، ص 179 به نقل از زهرى و مناقب حلبى ، ج 3 ، ص 184 . و در اخبار كافى و أمالى شيخ طوسى و وقعه صفين منقرى و يعقوبى آمده است : حضرت على عليه السّلام از محو كردن كلمهء رسول الله صلّى اللّه عليه و آله به درخواست سهيل بن عمرو امتناع ورزيد و نه به درخواست پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله .
( 3 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 314 و همچنين در مجمع البيان ، ج 9 ، ص 179 به نقل از زهرى آمده است . و حلبى در مناقب آل ابى طالب ، ج 1 ، ص 203 نوشته است : هفت سال و يعقوبى ، ج 2 ، ص 54 نوشته است : سه سال .
( 4 ) . و اين كه بتها برداشته شوند ( يعنى : در اين سه روز ) اين مطلب از امام صادق عليه السّلام نقل شده است چنان كه در تفسير عياشى ، ج 1 ، ص 70 آمده است .
( 5 ) . قمى ، ج 2 ، ص 314 مىنويسد : پس از جنگ صفين كه طرفين به حكمين راضى شدند ، آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله نوشت : اين