الْكاذِبُونَ مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمانِهِ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ وَ لكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْراً فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَياةَ الدُّنْيا عَلَى الْآخِرَةِ وَ أَنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ أُولئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ سَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ لا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْخاسِرُونَ ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هاجَرُوا مِنْ بَعْدِ ما فُتِنُوا ثُمَّ جاهَدُوا وَ صَبَرُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ »
« 1 » ؛ فقط كسانى دروغ مىبافند كه به آيات خدا ايمان ندارند و آنها دروغگويند . كسى كه بعد از ايمان آوردن به خدا كافر شود . جز در صورتى كه مجبور شود و قلبش به ايمان آرام باشد - بلكه كسى كه سينهء خود را براى پذيرش كفر بگشايد خشم خدا بر اوست و عذاب عظيمى در انتظارش خواهد بود . اين به خاطر آن است كه زندگى دنيا را بر آخرت ترجيح دادند - خداوند كافران را هدايت نخواهد كرد . آنها كسانى هستند كه خدا بر قلب و گوش و ديدگانشان مهر زده است و آنها بىخبران واقعى هستند ، به ناچار هم آنان در آخرت زيانكارانند . آنگاه پروردگار بر كسانى كه بعد از عذاب كشيدن هجرت كردند و در جهاد مداومت نشان دادند آمرزندهء مهربان است .
( 1 ) عيّاشى در تفسير خود از امام صادق عليه السّلام نقل مىكند كه : عمار بن ياسر را در مكه در بند كشيدند و به او گفتند از رسول الله صلّى اللّه عليه و آله بيزارى بجوى و او بيزارى جست و خداوند در معذور بودن وى فرمود :
« إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ »
؛ مگر در صورتى كه مجبور شود و قلب او به ايمان آرام باشد .
( 2 ) در همين تفسير از آن امام عليه السّلام نقل شده است : آيا قول خداوند را دربارهء عمار نشنيدى كه فرمود :
« إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ »
؛ مگر كسى كه مجبور به ناسزاگويى شد ، ولى قلب او لبريز از ايمان بود .
و باز ، در همين تفسير از آن امام همام عليه السّلام نقل كرده است كه : اين آيه در شأن عمار و اصحابش نازل شده است . « 2 »
( 3 ) براى همين قمى در تفسير اين آيه مىگويد : مقصود آيه عمار بن ياسر مىباشد كه قريشيان او را در بند كشيده بودند و با آتش او را شكنجه مىكردند تا آنچه را كه مىخواهند بر زبان آورد ؛ در حالى كه قلب او مطمئن به ايمان بود . . . سپس مىگويد كه خداوند هم در شأن عمار مىگويد :
« ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هاجَرُوا مِنْ بَعْدِ ما فُتِنُوا ثُمَّ جاهَدُوا وَ صَبَرُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ »
« 3 » ؛ آنگاه پروردگار تو بر كسانى كه بعد از عذاب كشيدن هجرت كردند و در جهاد مداومت نشان دادند ، آمرزنده و مهربان است .
هامش
( 1 ) . نحل ( 16 ) ، 105 - 110 .
( 2 ) . تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 271 - 272 .
( 3 ) . تفسير قمى ، ج 1 ، ص 390 - 391 .