( 1 ) بلكه وى در كتاب خود با سندى از محمد محمودى مروزى روايت كرده است كه : قريشيان پدر و مادر عمار را به شهادت رساندند و رسول الله صلّى اللّه عليه و آله به آنها گفت : اى خانوادهء ياسر ، صبر پيشه سازيد كه بهشت جايگاه شما خواهد بود . از عمار چه مىخواهيد ؟ عمار با حق است و حق با عمار است و هر جا كه باشد ؛ عمار نور چشم من است كه گروه سركش و ستمكار او را به شهادت مىرسانند در حالى كه او آنها را به بهشت دعوت مىكند و آنها او را به سوى آتش مىخوانند .
قريشىها او را در آتش انداختند و رسول الله صلّى اللّه عليه و آله در اين باب فرمود : اى آتش ! بر عمار سرد و گوارا باش ، چنان كه بر ابراهيم عليه السّلام بودى . براى همين آتش با او تماس نگرفت و گزندى به وى نرسيد . « 1 »
همين دلالت مىكند بر اين كه در آن هنگام رسول الله صلّى اللّه عليه و آله در مكه حضور داشته است و احتمال دارد كه اين حادثه در موسم حج اتفاق افتاده است كه رسول الله صلّى اللّه عليه و آله و بنى هاشم از شعب خارج مىشدهاند و اين مطلب نيز خواهد آمد كه آياتى از اوايل سورهء عنكبوت كه آخرين سورهء مكى است در شأن عمار بن ياسر نازل شده است . « 2 »
( 2 ) شايد كه همين احتمال مذكور ، راه حل اشكال وارد بر اين اخبار باشد كه مىگويند : عمار كمى قبل از هجرت او ، بلكه بعد از هجرت رسول الله صلّى اللّه عليه و آله به مدينه مورد شكنجه قرار گرفته است به خاطر اين كه كلمات كفرآميزى را از روى اجبار گفته بود ، خجالت مىكشيد كه با رسول الله صلّى اللّه عليه و آله روبهرو شود و بنابر قولى در حالى كه گريان بود با رسول الله صلّى اللّه عليه و آله مواجه شد تا اين كه آن حضرت به وى اطمينان داد كه گناهى مرتكب نشده است . اين اخبار متناسب با همين مقطع زمانى است نه پيش از آن .
( 3 ) همچنين مىبينيم كه پيشبينى برخورد متعدّد مشركين با عمار ، عمل لطيف و زيبايى است براى سخن رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله كه فرمود : « اگر دوباره تو را در فشار قرار دادند ، همان سخنان را تكرار كن » . در اين سفارش رسول الله صلّى اللّه عليه و آله با ملاطفت به وى تفهيم مىكند كه آنها دست از تو بر نخواهند داشت . اين گونه حوادث تكرار مىشود و به اين نكته اشاره مىكند كه اين حادثه در ايام هجرت آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله تكرار مىشود . لكن برخى از راويان در اينجا دچار اشتباه شدهاند و اين جمله را به نقل از رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله گرفتهاند كه در مدينه و بعد از هجرت ايراد شده است با اين كه اصلا معنا ندارد كه رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله در مدينه به وى بگويد : اگر دوباره تو را تحت فشار قرار دادند ، همان سخنان را تكرار كن !
( 4 ) همچنين با اين بحثها مىتوانيم دليلى ارائه دهيم كه بعضى از راويان كه نقل كردهاند اين آيه از سورهء مكى نحل بعد از هجرت در شأن عمار نازل شده است ؛ دچار اشتباه شدهاند . چنان كه سيوطى در الدر المنثور بدون دليل چنين ادعايى نموده بود كه مستلزم استثنا اين آيات از سورهء مكى نحل مىباشد .
هامش
( 1 ) . خلاصهء اين خبر را ابن اسحاق در سيره ، ج 1 ، ص 342 ذكر كرده است .
( 2 ) . همان .