( 1 ) و طبرسى در مجمع البيان از حسن بصرى نقل مىكند كه مشركان به نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله گفتند : عذاب خدا را بر ما نازل كن و خداوند در جواب آنها آياتى به اين معنا نازل كرد : همانا امر الهى محقق خواهد شد و هر چيزى كه محقق مىشود ، بسيار نزديك است ، بنابراين معناى
« أَتى أَمْرُ اللَّهِ »
اين است كه هنگامه عذاب اين مشركان كه بر كفر خود و تكذيب روز قيامت و عذاب الهى اصرار دارند ، نزديك شده است . و آنها در نزول عذاب بر خود عجله داشتند ، چنان كه خداوند متعال از قول آنها نقل مىكند كه مىگفتند :
« فَأَمْطِرْ عَلَيْنا حِجارَةً مِنَ السَّماءِ أَوِ ائْتِنا بِعَذابٍ أَلِيمٍ »
؛ اگر اين پيام حق از جانب تو است از آسمان سنگى بر ما بباران يا عذاب دردناكى بفرست .
( 2 ) تقدير آيه چنين است كه اى پيامبر به اين كفار بگو : در مورد قيامت و عذاب الهى عجله نكنيد ، زيرا خداوند هر كدام را در وقتش بر طبق آنچه كه حكمتش اقتضا بكند ، نازل خواهد كرد . « 1 »
همين معنا را تأييد مىكند آنچه كه عياشى در تفسيرش از هشام بن سالم از بعضى از اصحاب خود نقل مىكند كه از امام صادق عليه السّلام در مورد قول خداوند متعال :
« أَتى أَمْرُ اللَّهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ »
؛ سؤال كردم و آن حضرت فرمود : وقتى كه خداوند به پيامبر خود خبر مىدهد كه چيزى در فلان وقت واقع مىشود ، گويى كه واقع شده است و قول خداوند :
« أَتى أَمْرُ اللَّهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ »
به اين معناست كه هنگامهء انجام امر الهى فرا خواهد رسيد و عجله نكنيد . « 2 »
خداوند در اين سوره مىفرمايد :
« وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ ما ذا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قالُوا أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ لِيَحْمِلُوا أَوْزارَهُمْ كامِلَةً يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ مِنْ أَوْزارِ الَّذِينَ يُضِلُّونَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ أَلا ساءَ ما يَزِرُونَ »
« 3 » ؛ و چون به آنها گفته شود پروردگارتان چه نازل كرده است ؟ مىگويند : « افسانههاى پيشينيان » تا در قيامت تمامى بار گناهان خود و نيز بخشى از گناهان كسانى را كه ندانسته گمراهشان مىكردند بر دوش كشند . بدانيد آنچه بر دوش مىكشند بد است .
( 3 ) طبرسى از كلبى نقل مىكند كه گفت : اين آيات در مورد « مقتسمين » نازل شد و آنها شانزده نفر بودند كه در ايام حج به صورت دستههاى چهار نفرى بر سر راههاى ورودى مكه ايستاده بودند تا مردم را از گرايش به دعوت نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله بازدارند و اگر مردم از آنها دربارهء آنچه كه بر رسول الله صلّى اللّه عليه و آله نازل شده است سؤال مىكردند ، مىگفتند : اينها سخنان و افسانههاى پيشينيان است « 4 » و مثل همين را در مناقب نقل كرده است . « 5 »
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 6 ، ص 537 .
( 2 ) . تفسير عياشى ، ج 1 ، ص 254 .
( 3 ) . نحل ( 16 ) ، 24 - 25 .
( 4 ) . مجمع البيان ، ج 6 ، ص 549 .
( 5 ) . مناقب آل ابى طالب ، ج 1 ، ص 49 .