نكنند ، ولى اگر خودشان بيرون روند نسبت به آنچه دربارهء خود مطابق عرف انجام دهند بر شما گناهى نيست و خداوند توانمندى فرزانه است .
( 1 ) سيّد مرتضى از تفسير نعمانى با سندى از حضرت على عليه السّلام نقل كرده است كه فرمود : زمان عده در جاهليت يك سال كامل بود و هنگامى كه مردى فوت مىكرد ، همسرش در پشت سر خود تكهاى پشكل يا چيزى شبيه آن مىانداخت و مىگفت : شوهر به نظرم از اين پشكل كمتر است ! و در اين مدت خود را آرايش يا خوشبو يا ازدواج نمىكرد . در اين مدت ورثه او را از منزل شوهرش اخراج نمىكردند و بلكه از تركهء ميّت خرجى او را مىدادند تا اين كه در اوايل اسلام خداوند نازل فرمود :
« وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً وَصِيَّةً لِأَزْواجِهِمْ مَتاعاً إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْراجٍ »
؛
كسانى از شما كه مىميرند و همسرانى به جاى مىگذارند . بايد وصيت كنند كه هزينهء يك سال آنها را بپردازند و از خانه اخراجشان نكنند .
پس از آن كه پايههاى اسلام قوىتر شد . خداوند اين آيه را نازل فرمود :
« وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً فَإِذا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ فِيما فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ . . . »
؛ « 1 »
كسانى از شما كه مىميرند و همسرانشان باقى مىمانند بايد چهار ماه و ده روز عده نگه دارند و چون اين مدت به پايان رسيد ، بر شما ايرادى نيست كه به شيوهاى شايسته به ارادهء خود گذران كنند .
( 2 ) عياشى در تفسير خود از ابى بصير روايت كرده است كه : از امام باقر عليه السّلام در مورد آيهء
« مَتاعاً إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْراجٍ »
؛ سؤال كردم كه آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله فرمود : اين آيه به وسيلهء آيهء
« وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً فَإِذا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ فِيما فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ »
؛ كسانى از شما كه مىميرند و همسرانشان باقى مىمانند بايد چهار ماه و ده روز عدّه نگه دارند و چون اين مدت به پايان رسيد ، بر شما ايرادى نيست كه به شيوهاى شايسته به ارادهء خود گذران كنند و خدا به آنچه مىكنيد آگاه است » منسوخ شده است .
گفتم : چگونه ؟ فرمود : در آن هنگام وقتى كه مردى فوت مىكرد تا يك سال از اصل مال به همسرش نفقه پرداخت مىشد و سپس او را بدون دادن هيچ گونه ارثى اخراج مىكردند . سپس آيهء ربع و ثمن آن را نسخ كرد و بعد از آن به او ارث پرداخت مىشد و او از آن استفاده مىكرد . « 2 »
( 3 ) قمى در تفسير آن مىنويسد : عدهء زنان در جاهليت به مدت يك سال بود و بعد از آن كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله به پيامبرى مبعوث شد . آداب و رسوم آنها را تغيير نداد و بلكه خداوند نازل فرمود :
« وَ الَّذِينَ
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 453 .
( 2 ) . تفسير عياشى ، ج 1 ، ص 122 و 129 و مثل همين روايت را از ابن عمير از امام باقر عليه السّلام روايت كرده است .