( 1 ) مرحوم طبرسى در مجمع البيان دربارهء نظم و ترتيب موجود نزول آيات چهارگانه از آيهء 224 تا آيهء 227 مىنويسد : وقتى كه خداوند بعضى از احكام مربوط به زنان را بيان مىكند آن مسأله ايلاء را ذكر كرد كه عبارت است از قسمى از سوى مرد كه به واسطهء آن زن بر مرد حرام مىشود . در ابتدا به ذكر قسم كه ايجاد كنندهء إيلاء است پرداخته و مىفرمايد :
« وَ لا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمانِكُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَ تَتَّقُوا وَ تُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ »
؛ « 1 »
خدا را دستاويز سوگندهايتان قرار ندهيد كه از نيكى و پرهيزگاران و اصلاح بين مردم خوددارى كنيد كه خداوند شنواى دانا است .
سپس اقسام قسم را بيان كرده و مىفرمايد :
« لا يُؤاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمانِكُمْ وَ لكِنْ يُؤاخِذُكُمْ بِما كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ »
؛ « 2 »
خداوند به سبب سوگندهاى بيهوده شما را بازخواست نمىكند ؛ ولى سوگندهائى كه با دل بستهايد مؤاخذه خواهد كرد ، و خداوند آمرزنده و مهربان است .
آنگاه حكم إيلاء را بيان مىكند ؛ زيرا از اقسام قسم و شريعتى از شرايع اسلام به شمار مىرود .
سپس مىفرمايد :
« لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فاؤُ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ وَ إِنْ عَزَمُوا الطَّلاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ »
« 3 »
سپس حكم طلاق و مطلّقه و متعلقات آن را در طى پانزده آيه از آيهء 228 تا آيهء 242 بيان كرده است . در ابتدا آمده است كه :
« وَ الْمُطَلَّقاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ . . . »
.
( 2 ) آنچه كه بر همسران شهداى بدر صدق مىكند و انطباق دارد ، آياتى است كه حكم عدّهء زنان شوهر از دست داده را بيان مىكند . در اين زمينه دو آيه نازل شده است كه يكى از آنها عبارت است از :
« وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً وَصِيَّةً لِأَزْواجِهِمْ مَتاعاً إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْراجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ فِي ما فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ وَ اللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ »
؛ « 4 » كسانى از شما كه مىميرند و همسرانى به جا مىگذارند ، بايد وصيت كنند كه هزينهء يك سال آنها را بپردازند و از خانه اخراجشان
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 2 ، ص 566 و نقل كرده است كه عبد الله بن رواحه قسم خورد كه بين خواهرش و همسرش سازش ايجاد نكند و مىگفت : من قسم خوردهام و زنم بر من حلال نيست پس از آن اين آيه نازل شد . و اين با حكم فقهى اين مسأله هماهنگ نيست ، زيرا عقد قسم مشروط به رجحان نيست و اين مردود است و شايد كه براى همين شيخ طوسى در التبيان و علامه در الميزان آن را ذكر نكردهاند .
( 2 ) . مجمع البيان ، ج 2 ، ص 568 .
( 3 ) . همان ، ص 570 .
( 4 ) . بقره ( 2 ) ، 240 .