رفتم و با همسرم نزديكى كردم . پس از عمر افراد ديگرى هم اعتراف كردند كه مبتلا به چنين مشكلى شدهاند كه در نتيجه آيهء شريفه نازل شد . « 1 »
و هنگامى كه خداوند فرمود :
« فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ »
؛ هر كدام از شما كه حلول ماه را شاهد بود ، بايد روزه بگيرد . همين باعث شد كه عدهاى دربارهء علّت زيادى و نقصان ماهها سؤال كنند . « 2 »
بايد توجه داشت كه بعضى از آنها در همان ايام ، حجّ يا عمره به جاى مىآوردند ، چنان كه سعد بن نعمان بن اكّال به عمره رفت .
( 1 ) و از عادتهاى گروهى از افراد در جاهليت اين بود كه وقتى محرم مىشدند - يا از حج بازمىگشتند - سوراخى در پشت خانهء خويش ايجاد مىكردند و از آنجا به خانهء خود رفت و آمد مىكردند . « 3 » و از راه در وارد خانه نمىشدند كه در مورد آن خداوند متعال مىفرمايد :
« يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ وَ الْحَجِّ وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقى وَ أْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوابِها وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ »
« 4 » ؛ دربارهء ماه نو از تو سؤال مىكنند ، بگو نشان اوقات براى مردم و حجّ است ، و نيكى آن نيست كه از پشت به خانهها وارد شويد ، بلكه نيكى تقوا پيشه كردن و از در خانهها وارد شويد ، و از خدا بترسيد تا رستگار گرديد .
( 2 ) نگارش آيات در هر سورهاى بر طبق ترتيب نزول آنها بوده و هر آيهاى به تدريج و بر حسب نزول بعد از آيات قبلى نوشته مىشده تا آن كه بسم اللّه نازل مىشده است و از همين دانسته مىشده است كه سوره به اتمام رسيده و سورهء ديگرى شروع شده است . اين بر حسب مطلبى است كه عياشى در تفسير خود از امام صادق عليه السّلام مىكند كه فرمود : اتمام يك سوره به وسيله نزول بسم اللّه دانسته مىشد كه علامت شروع سورهء جديد بود . « 5 » يعقوبى هم در تاريخ خود از ابن عباس نقل مىكند كه : جدايى هر سوره از سورهء ديگر با نزول بسم اللّه شناخته مىشد و با نزول بسم الله ، اصحاب مىفهميدند كه سوره به اتمام رسيده و سورهء ديگرى شروع شده است . « 6 »
( 3 ) بنابراين آياتى كه ذكر مىشود ، در مورد جنگ مىباشد ، در اوضاع و احوال بعد از بدر و بعد از
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 2 ، ص 53 .
( 2 ) . التبيان ، ج 2 ، ص 141 .
( 3 ) . التبيان ، ج 2 ، ص 142 و از او در مجمع البيان ، ج 2 ، ص 509 و در مورد علت سؤال در مورد هلالهاى ماه نقل شده است كه : معاذ بن جبل گفت : يا رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله ، يهوديان بسيار در مورد هلالها از ما سؤال مىكنند كه در نتيجه آيه نازل شد .
( 4 ) . بقره ( 2 ) ، 189 .
( 5 ) . تفسير عياشى ، ج 1 ، ص 19 .
( 6 ) . تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 34 و حاكم در مستدرك ، ج 1 ، ص 231 و نگاه كنيد به التمهيد ، ج 1 ، ص 212 و به بحوث فى تاريخ القرآن و علومه ، ص 104 - 108 .