سريهء نخله در آخرين روز ماه رجب نازل شده است :
« وَ قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ . وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَ لا تُقاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ حَتَّى يُقاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذلِكَ جَزاءُ الْكافِرِينَ . فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ . وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَلا عُدْوانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ . الشَّهْرُ الْحَرامُ بِالشَّهْرِ الْحَرامِ وَ الْحُرُماتُ قِصاصٌ فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ »
« 1 » ؛ در راه خدا با كسانى نبرد كنيد كه با شما مىجنگند ؛ ولى تعدّى نكنيد كه خدا تجاوز كنندگان را دوست نمىدارد هركجا پيدايشان كرديد ، بكشيد و از آن جايى كه شما را بيرون كردند بيرونشان كنيد كه شرك از كشتن بدتر است و نزديك مسجد الحرام با آنها پيكار نكنيد ، مگر آنان با شما بجنگند ، اگر با شما جنگ كردند ، آنها را بكشيد كه كيفر كافران اين است . و اگر دست برداشتند ، خداوند آمرزندهء مهربان است . و با آنها پيكار كنيد تا شرك باقى نماند و دين خاص خدا شود ؛ ولى اگر دست برداشتند بدانيد كه ستم جز بر ستمكاران روا نيست . ماه حرام در برابر ماه حرام و شكستن حرمتها قصاص مىشود . هر كس كه به شما تجاوز كرد بر او همان سان تعدى كنيد و بترسيد از خدا و بدانيد كه او با پرهيزگاران است .
( 1 ) اين آيات ، امر به جنگ در راه خدا كرده است و لكن از دشمنى و جنگ در مسجد الحرام ( يا حرم ) « 2 » نهى كرده است ، مگر اين كه در مقام دفاع باشد و از جنگ در ماه حرام نهى كرده است . مگر اين كه از باب قصاص باشد .
گويى كه بعضى از انصار به طور مخفيانه به بعضى ديگر گفتند : در اين مدت اموال ما ضايع شده است و اسلام هم عزيز شده و ياورانش زياد شده است ؛ بنابراين وقت آن فرا رسيده است كه به اصلاح امور خود بپردازيم . در همين زمينه خداوند در ردّ افكار آنها بر پيامبرش اين آيه را نازل كرد :
« وَ أَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ وَ أَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ »
« 3 » ؛
در راه خدا انفاق كنيد و خود را با دست خويش به هلاكت نيفكنيد و بدانيد كه خدا با پرهيزگاران است .
( 2 ) ابو ايوب انصارى مىگويد كه منظور از تهلكه رسيدگى به امور مالى و اصلاح آن و ترك جنگ مىباشد . « 4 »
سپس آيات بعدى به بيان احكام حج در ضمن هشت آيه ، از آيهء 196 تا 203 مىپردازد و در
هامش
( 1 ) . بقره : 194 - 190 .
( 2 ) . شيخ طوسى از عطا ، از ابن عباس روايت كرده است : مسجد الحرام تمام حرم است . التبيان ، ج 2 ، ص 208 .
( 3 ) . بقره ( 2 ) ، 195 .
( 4 ) . سيد بن طاووس در مقدمهء اللهوف على قتلى الطفوف و علامهء طباطبائى در الميزان ، ج 2 ، ص 73 به نقل از الدر المنثور .