عدهاى گفتند : تكليف نمازهايى كه به سوى قبلهء اول خواندهايم چه مىشود ؟ و تكليف افرادى كه فوت كردهاند چه مىشود ؟ كه در نتيجه آيات فوق نازل شد . « 1 »
( 1 ) طبرسى در احتجاج از امام عسكرى عليه السّلام روايت مىكند كه فرمود : از آن جايى كه اهل مكه به كعبه بسيار علاقه داشتند ، خداوند خواست كه به وسيلهء تغيير قبله ، اطاعت كنندگان از حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله را از سرپيچى كنندگان مشخص سازد و از آنجا كه اهل مدينه علاقه داشتند كه به سوى بيت المقدس نماز بگزارند ، خداوند به آنها دستور داد كه به سوى كعبه متوجه شوند تا موافقان و مخالفان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله براى آنها مشخص شود و خداوند فرمود :
« وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها إِلَّا . . . »
« 2 » . قبلهاى را كه به سويش بودى را قرار نداده بوديم ، مگر براى . . .
( 2 )
آياتى ديگر از سورهء بقره
نقل كرديم كه بنى العفراء مجالس عزادارى براى كشتهشدگان خويش ، عوف و معوّذ برپا كرده بودند و سوده ، همسر پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در عزادارى آنها شركت كرده بود و اين هنگامى بود كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله از بدر بازگشته و وارد مدينه شده بود .
و نقل كرديم كه تغيير قبله از بيت المقدس به كعبه بعد از جنگ بدر رخ داد و در شأن آن آياتى نازل شد كه شايد ده آيه از سورهء بقره ( 142 تا 152 ) در همين مورد بوده است كه آخر آن اين چنين است :
« فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَ اشْكُرُوا لِي وَ لا تَكْفُرُونِ »
( 3 ) در ميان تفاسير ، شأن نزول خاصى براى آيهء ذيل نيافتم ؛ ولى گمان مىكنم كه در شأن شهداى بدر نازل شده است . خداوند مىفرمايد :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ »
« 3 » ؛ اى مؤمنان از صبر و نماز كمك بگيريد كه خدا با شكيبايان است .
و اما قول خداوند متعال كه مىفرمايد :
« وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتٌ بَلْ أَحْياءٌ وَ لكِنْ لا تَشْعُرُونَ وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ . الَّذِينَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ . أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ »
« 4 » ؛ به كسانى كه در راه خدا كشته مىشوند ، مرده نگوييد ، بلكه آنها زندهاند ولى شما در نمىيابيد . مسلما شما را به
هامش
( 1 ) . التبيان ، ج 2 ، ص 11 و از او در مجمع البيان ، ج 1 ، ص 417 .
( 2 ) . الاحتجاج ، ج 1 ، ص 45 - 46 .
( 3 ) . بقره ( 2 ) ، 153 .
( 4 ) . بقره : 157 - 154 .