تا اين كه خداوند قبله را به سوى بيت الحرام تغيير داد . « 1 »
اين چيزى است كه قمى در تفسير خويش مىگويد ، لكن طبرسى آن را در مجمع البيان با استناد به امام صادق عليه السّلام از او نقل كرده است . « 2 » ( 1 ) و خبر را در إعلام الورى خلاصه كرده و گفته است :
على بن ابراهيم گفت : رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله در مدت اقامت در مكه به سوى بيت المقدس نماز مىخواند و بعد از هجرت تا مدت هفت ماه به همين روش عمل مىكرد تا يهوديان به او عيبجويى كرده و مىگفتند : تو تابع ما هستى ؛ زيرا به سوى قبلهء ما نماز مىگزارى و ما در نماز خواندن بر تو تقدّم داريم .
رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله از اين قضيه غمگين شد و براى همين دوست داشت كه قبله به سوى كعبه تغيير كند ؛ بنابراين در دل شب خارج شد و به افقهاى آسمان مىنگريست و منتظر امر الهى بود .
فرداى آن شب به مسجد بنى سالم كه اوّلين نماز جمعهء مدينه را در آن خوانده بود ، حاضر شد و دو ركعت اول نماز ظهر را با آنها به سوى بيت المقدس به جاى آورد و دو ركعت ديگر را به سوى كعبه به جاى آورد و اين آيه بر آن حضرت نازل شد :
« قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّماءِ ، فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاها ، فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ »
« 3 » ؛
ما توجه تو را به سوى آسمان مىبينيم ، پس قبلهاى را كه مىپسندى به تو عطا مىكنيم ، روى خود را به جانب مسجد الحرام بگردان و هركجا باشيد روى به جانب آن بگردانيد .
( 2 ) صدوق ( ابن بابويه قمى ) در كتاب من لا يحضره الفقيه مىنويسد : رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله در مدت سيزده سال اقامت در مكه و نه ماه اقامت در مدينه به سوى بيت المقدس نماز مىخواند تا اين كه يهوديان به عيبجويى بر آن حضرت پرداختند و گفتند : تو تابع قبلهء ما هستى ، براى همين رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله بسيار غمگين شد و در بعضى از شبها خارج مىشد و افقهاى آسمان را نگاه مىكرد .
هامش
( 1 ) . تفسير قمى ، ج 1 ، ص 63 و قمى مىگويد : قول خداوند متعال كه مىفرمايد :« قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّماءِ »در ابتدا نازل شد و سپس آيهء« سَيَقُولُ السُّفَهاءُ مِنَ النَّاسِ »نازل شد . و شيخ طوسى هم آن را از گروهى نقل كرده است ؛ ( التبيان ، ج 1 ، ص 13 ) و اين در صورتى است كه تغيير قبله به واسطهء آيات باشد و ردّ آن مستلزم اين است كه بگوييم تغيير قبله به واسطهء آيات نبوده است و بلكه با اقدام جبرئيل و برگرداندن رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله به وسيله او صورت گرفته است . براى همين سفهاء گفتند : چه چيزى آنها را از قبله برگردانده است ؟ ! كه در نتيجه اين آيات براى پشتيبانى از عمل رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله نازل شد .
( 2 ) . مجمع البيان ، ج 1 ، ص 413 .
( 3 ) . اعلام الورى ، ج 1 ، ص 162 و امّا اين كه او گفته است تا هفت ماه بعد از هجرت آن حضرت به سوى بيت المقدس نماز مىخواند در صورتى صحيح است كه آن را هفت ماه بعد از سال اول هجرت بدانيم كه در مجموع نه ماه مىشود و آنگاه با آنچه در خبر اول آمده است مبنى بر اين كه تغيير قبله بعد از بدر بوده است و آنچه كه در خبر دوم آمده است مبنى بر اين كه بعد از نه ماه در مدينه ؛ هماهنگ مىشود .