( 1 ) تا اين كه در فرداى آن روز دو ركعت از نماز ظهر را خوانده بود كه جبرئيل نازل شد و فرمود :
« قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّماءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ »
؛
سپس دست آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله را گرفت و او را به سوى كعبه بازگرداند و به تبع او افراد ديگر هم صورتشان را برگرداندند ، به طورى كه مردان در جاى زنان قرار گرفتند و زنان در جاى مردان قرار گرفتند و اوّل اين نماز به سوى بيت المقدس و آخر آن به سوى كعبه بود .
اين خبر به نمازگزاران مسجد مدينه رسيد كه دو ركعت از نماز عصر را هم خوانده بودند و پس از شنيدن خبر ، دو ركعت باقيمانده را به سوى كعبه خواندند و به اين ترتيب ابتداى نمازشان به سوى بيت المقدس و انتهاى نمازشان به سوى كعبه بود و براى همين آن مسجد ، مسجد ذو القبلتين ناميده شد .
پس مسلمانان از رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله پرسيدند : آيا نمازهايمان به سوى بيت المقدس ضايع شده است ؟
در جواب خداوند نازل فرمود :
« وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمانَكُمْ »
؛ يعنى نمازهايتان به سوى بيت المقدس ضايع نشده است .
سپس صدوق مىگويد : اين خبر را به صورت كامل در كتاب النبوة آوردهام . « 1 »
( 2 ) شاذان بن جبرئيل قمى در رسالهء ازاحة العلة فى معرفة القبلة با سندى از امام صادق يا باقر عليها السّلام خبر مطلع شدن نمازگزاران مسجد مدينه از قضيه را اين گونه بيان مىكند : آنها در حالى كه مشغول نماز بودند و دو ركعت از آن را به سوى بيت المقدس به جاى آورده بودند ، بنى عبد الأشهل پيش آنها آمدند و گفتند : پيامبر شما به سوى كعبه منحرف شده و بدان سو نماز مىگزارد كه به دنبال آن جاى مردان و زنان عوض شد و دو ركعت باقيمانده را به سوى كعبه خواندند و بدين ترتيب يك نماز را به سوى دو قبله به جاى آوردند و به همين جهت مسجد آنها ، مسجد ذو قبلتين ناميده شد . « 2 »
( 3 ) اين خبر به طور كامل در ذيل قول خداوند متعال كه مىفرمايد :
« وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمانَكُمْ »
هم آمده است و عيّاشى در تفسير اين آيه از امام صادق عليه السّلام روايت كرده كه : وقتى خداوند پيامبرش را از بيت المقدس منحرف كرد ، مسلمانان از آن حضرت سؤال كردند : تكليف نمازهايى كه به سوى بيت المقدس خواندهايم چه مىشود ؟ و تكليف كسانى كه فوت كردهاند چه مىشود ؟ كه خداوند در جواب به آنها آيهء فوق را نازل فرمود . « 3 »
( 4 ) شيخ طوسى در التبيان از ابن عباس و قتاده و ربيع نقل مىكند كه گفتند : وقتى قبله تغيير كرد ،
هامش
( 1 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 1 ، ص 274 - 276 . از همين جا فهميده مىشود كه اين نصّ خلاصهء خبر بوده است .
( 2 ) . ازاحة العلة ، ص 2 و از او در تهذيب ، ج 2 ، ص 43 ، حديث 138 و آن را در التبيان ، ج 2 ، ص 11 و همچنين از ابن عباس آن را نقل كرده و از او در مجمع البيان ، ج 1 ، ص 417 آمده است .
( 3 ) . تفسير عياشى ، ج 1 ، ص 63 .