( 1 ) همچنين مىفهميم كه اين عهدنامه مهاجران قريش را بر همان رسوم قبل از اسلام باقى گذارد و آنها مانند گذشته فديهء اسراء و ديهء مقتولين را پرداخت مىكردند و همچنين اوس و خزرج را نيز بر همان رسوم گذشته باقى گذارد و تغييرى در آن ايجاد نشد .
همچنين مىفهميم كه قصاص در ميان آنها مقرر بوده و اين عهدنامه نيز بدان اشاره و اقرار كرده است ؛ مگر آن كه ولىّ مقتول رضايت دهد ، الّا اين كه قصاص مؤمن در مقابل كافر را استثنا كرده ، و قصاص جراحت را نيز مقيد كرده است .
( 2 ) مىفهميم كه بيّنه به معناى شهادت روشن و آشكار است كه عهدنامه آن را در هنگام قتل لازم دانسته است و طبيعى است كه بعد از اين عهدنامه ، بيّنه نزد رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله يا كسى كه آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله به عنوان حاكم يا قاضى تعيين مىكرد ، اقامه مىشد و يا متخاصمين نزد قاضى تحكيم مىرفتند و بيّنهء خود را اقامه مىكردند و عهدنامه در اين مورد ساكت است .
همچنين مىفهميم كه جنگ و جهاد در راه خدا جريان داشته و عهدنامه مقرر نموده است كه اگر جنگى پيش آمد ، طرفهاى معاهده بايد به حمايت از همديگر برخيزند و نبايستى كه جمعى از مؤمنين از جنگ و جهاد طفره بروند و بار آن را به دوش ديگران بگذارند . « 1 » عهدنامه مىگويد كه حتى ضعيفترين مؤمنان مىتواند به كافرى امان بدهد ؛ ولى نمىتواند او را - اگر چه فرزندش باشد - عليه مؤمنى يارى كند و نمىتواند بدعتگذارى را يارى كند و يا به او پناهندگى بدهد .
امّا كفار و مشركان مدينه و اعرابى كه در اطراف مدينه هستند ، حق ندارند به يكى از مشركان قريش أمان بدهند و يا مالشان را حفظ كنند و اين كافر بايد كه به يكى از مؤمنان پناهنده شود « 2 » .
( 3 )
شرايط عهدنامه در مورد يهوديان
1 - اگر كسى با افراد اين عهدنامه وارد جنگ شد يا خواست كه مدينه را تصرف و ويران كند ؛ يهوديان بايد به كمك مالى اقدام كنند و هر طايفهاى از مردم نيز بايد به سهم خويش كمك نمايند .
2 - اگر مسلمانان به صلحى دعوت شدند و آنگاه يهوديان را نيز بدان صلح دعوت كردند ، بر آنها لازم است كه صلح را بپذيرند .
3 - يهوديان حق ندارند به قريشىها و كسانى كه آنها را يارى مىكنند ، پناه دهند .
4 - حق ندارند به ناموس غير قريشى و كفّار حربى بدون اجازهء خانوادههايشان پناه دهند .
5 - اگر در چيزى اختلاف پيدا كردند ، بايد به محمد رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله رجوع نمايند .
هامش
( 1 ) . همان .
( 2 ) . همان .