عمر بن قتادة از شيوخ قوم خويش نقل مىكند . « 1 » و خبر عقبهء اوّل را از عبادة بن صامت به سه واسطه نقل مىنمايد . « 2 » و به طريق ديگرى از همين شخص به دو سند نقل مىكند . « 3 » و خبر عقبهء دوم را از كعب نقل مىكند . « 4 » و خبر دستگيرى سعد بن عباده را از عبد الله بن ابى بكر از خود سعد نقل مىكند . « 5 »
قول او چنين توهمى را ايجاد مىكند كه : بيعت اول همان بيعت نساء بوده است و اين بدان خاطر بوده كه خداوند اذن به جنگ را به رسولش نداده بوده است . و پس از آن كه خداوند اذن جنگ را به آن حضرت داد ، رسول الله صلّى اللّه عليه و آله بيعت جنگ را با آنها منعقد كرد . « 6 »
( 1 ) خلاصه سخن اين كه وى مىنويسد : به رسول الله صلّى اللّه عليه و آله قبل از بيعت عقبه اذن به جنگ و حلال شمردن خونها داده نشده بود . . . تا اين كه قريشىها نسبت به خداوند راه سركشى و طغيان را در پيش گرفتند . . . آنگاه خداوند به رسول خويش اجازهء جنگ و جهاد و يارى مظلومان را صادر كرد . . . و از عروة بن زبير و علماى ديگر برايم نقل شده است كه : اولين آيهاى كه اذن جهاد و حلال شمردن خون مشركان و كسانى كه به ظلم و تعدى نسبت به مسلمانان مىپرداختند ، را صادر كرده است ، آيه سى و نهم سورهء حج مىباشد كه خداوند مىفرمايد :
« أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَ إِنَّ اللَّهَ عَلى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ »
« 7 » ؛ به كسانى كه جنگ بر آنان تحميل شده ، رخصت [ جهاد ] داده شده ، چرا كه مورد ظلم قرار گرفتهاند و البته خداوند ، بر پيروزى آنها سخت ، تواناست .
پس از آن كه خداوند اذن جهاد را صادر كرد اين گروه از انصار « 8 » با وى بيعت جنگ را منعقد كردند ، قول ابن اسحاق اين توهم را ايجاد مىكند كه : اذن به جنگ با اين آيه و قبل از بيعت جنگ در عقبهء دوم ، قبل از هجرت صادر شده است ، از اين رو نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله با آنها بيعت جنگ را منعقد كرد .
( 2 ) آنچه كه ابن اسحاق از معبد بن كعب از برادرش عبد الله بن كعب از پدرش كعب بن مالك نقل مىكند ، اين مطلب را رد مىكند ، او مىنويسد : عباس بن عبادة بن نضله به آن حضرت عرض كرد : اگر اجازه بدهى با شمشيرهايمان با اهل منى روبرو مىشويم ؟ ! اما آن حضرت فرمود : مأمور به اين كار نشدهايم و شما به كاروانهاى خويش بازگرديد . « 9 »
هامش
( 1 ) . همان ، ص 70 .
( 2 ) . همان ، ص 75 .
( 3 ) . همان ، ص 76 .
( 4 ) . همان ، ص 81 .
( 5 ) . همان ، ص 92 .
( 6 ) . همان ، ص 97 .
( 7 ) . حج ( 22 ) ، 39 .
( 8 ) . سيرهء ابن اسحاق ، ج 2 ، ص 110 - 111 .
( 9 ) . همان ، ص 90 .