پنجم حكومت هرقل بيت المقدس را تصرف كردند . « 1 » آنچه كه در ساير تاريخهاى فارسى و اجنبى آمده است مىگويد كه فتح بيت المقدس در سال پنجم بعثت و 615 ميلادى رخ داده است . « 2 »
( 1 ) روايت طبرى از كلبى تاريخ حملهء فرماندهء روم ، شاهين به افريقيه و از آنجا به مصر و اسكندريه را در سال بيست و هشتم سلطنت پرويز مىداند و اين قريب به تاريخى است كه ابن عبرى براى آن نقل كرده و گفته است : سه سال پس از فتح بيت المقدس ، فارسها اسكندريه و مصر را به اشغال خود در آوردند و در سال 618 م . به سرزمينهاى « نوبه » رسيدند . « 3 »
( 2 ) روايت طبرى از كلبى تاريخ حملهء فرماندهء سوم ، فرّهان كه صاحب درجهء شهر براز به قسطنطنيه را در سال اول بعثت كه مصادف با 610 ميلادى بوده است ، مىداند . او وظيفه داشت كه فوقا را به قتل برساند و هرقل را به پادشاهى برساند و اين هشت سال پس از موريقى بوده است و حملات فارسها از سال 602 ميلادى شروع شده بود . همچنين براى دومين بار تاريخ آن را از هنگام حملهء هرقل به مملكت فارسها مىداند كه تا نزديكىها مدائن پيش آمدند . ابن عبرى تاريخ آن را سال پانزدهم پادشاهى هرقل مىداند ؛ يعنى سال 625 ميلادى .
( 3 ) تفاوت اين دو تاريخ پانزده سال است كه با اين وجود نمىتوان دو حمله را يكى دانست ؛ بلكه دو حمله بودهاند كه با احتساب دو حملهء ديگر به فرماندهى دميران و شاهين در مجموع چهار حمله بودهاند كه مىتوان اين چنين آنها را مرتب كرد : حملهء شهر برازجان در سال 610 ميلادى و دميران در سال 615 ميلادى و شاهين در سال 618 ميلادى و همچنين شهر برازجان در سال 625 ميلادى . اوّلين حمله در سال 610 ميلادى ، يعنى پس از قتل موريقى و هشت سال پس از جانشينى فوقا صورت گرفت . اين در حالى است كه اين حملات و به خصوص حملهء اول موصوف به اين بوده است كه براى انتقامگيرى پرويز از قاتلان موريقى و تلاش براى به حكومت رساندن پسر موريقى كه به او پناهنده شده بود ، صورت گرفته است ، و آيا چنين كارى بايستى هشت سال پس از قتل موريقى پىگيرى شود ؟ !
( 4 ) تاريخهاى اسلامى به وجود حملهاى قبل از آن اشاره نمىكنند ، اما تاريخ فارسى و اجنبى ، هنگام حمله را در سال 605 ميلادى مىدانند كه در طى آن شهر « دارا » كه در بين النهرين واقع شده بود ، محاصره گرديد و پس از چند ماه به اشغال درآمد . همچنين در سال 607 ميلادى كه سه سال قبل از
هامش
( 1 ) . مختصر تاريخ الدول ، ص 91 .
( 2 ) . تاريخ ايران قديم ، ص 222 ؛ تأليف پيرنيا و از ترجمهء فارسى ، تاريخ ايران ، ترجمهء ژنرال سير پرسى سايكس ، ج 1 ، ص 665 - 670 . اين بنابر آن است كه ميلاد رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله را در چهلمين سال پادشاهى كسرى و 570 ميلادى بدانيم كه بعثت آن حضرت در سال 610 ميلادى واقع شده باشد .
( 3 ) . مختصر تاريخ الدول ، ص 91 - 92 .