كفّار خوشحال شدند و به زخم زبان زدن پرداختند و گفتند : شما و رومىها از اهل كتاب هستيد ؛ ولى ما و فارسها از امىها مىباشيم و دوستان ما از فارس بر همكيشان شما از روم پيروز شدهاند و شما هم اگر به جنگ با ما بپردازيد ، بر شما غالب مىشويم در همين احوال سورهء روم را نازل فرمود :
« الم غُلِبَتِ الرُّومُ . . . »
( 1 ) در اين ميان ابو بكر نزد كفار رفت و گفت : آيا به خاطر پيروزى برادرانتان بر برادران ما خوشحال شدهايد ؟ ! زياد خوشحالى نكنيد و بدانيد كه خداوند به زودى رومىها را بر فارسها غالب خواهد كرد و اين خبرى است كه نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله به ما داده است .
پس ابىّ بن خلف جمحى برخاست و گفت : دروغ مىگويى اى ابو فصيل !
ابو بكر هم گفت : تو دروغگو هستى اى دشمن خدا !
ابى گفت : با تو بر سر ده شتر شرط مىبندم كه تا سه سال ديگر اگر روم پيروز شد من به تو بدهكار باشم و اگر فارس پيروز شد ، تو به من بدهكار باشى .
سپس ابو بكر نزد نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله آمد و او را از اين قضيه باخبر كرد . آن حضرت فرمود كه من اين چنين نگفتم ؛ بلكه « بضع سنين » ما بين سه الى نه سال مىباشد ؛ بنابراين مقدار شرط را بالا ببر و مدت آن را هم زياد كن .
ابو بكر از رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله جدا شد و در راه ابى را ديد . ابى گفت : شايد كه از اين شرط پشيمان شدهاى ؟ گفت : نه . اما حاضرم كه مقدار شرط را زيادتر كنم و تو هم مدت آن را اضافه كنى ، يعنى مقدار شرط را صد شتر و مدت آن را تا نه سال قرار مىدهيم و ابى هم آن را قبول كرد . « 1 »
( 2 ) طبرى هم اين را نقل كرده و گفته است : بنابر نقلى ، قول خداوند متعال :
« الم غُلِبَتِ الرُّومُ »
در مورد جنگى كه بين پادشاه روم ، هرقل و پادشاه فارس ، پرويز رخ داده بود ، نازل شده است . « 2 »
در مورد پرويز گفته است : او خسرو پرويز بن هرمز بوده و مدت پادشاهى او دوازده سال بوده است « 3 » . از هشام كلبى روايت كرده است كه گفت : در سال يازدهم پادشاهى هرمز ، حدود سيصد هزار نفر از تركهاى جنگجو براى نبرد با او حركت كردند و به نواحى هرات و بادغيس آمدند و پادشاه روم ( قيصر موريقى ) « 4 » نيز با هشتاد هزار جنگجو به قصد جنگ با وى به سمت مرزهاى ايران حركت
هامش
( 1 ) . تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 145 - 184 و تفسير طبرى ، ج 20 ، ص 13 .
( 2 ) . تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 184 .
( 3 ) . تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 176 .
( 4 ) . مختصر الدول ، ص 90 .