( 1 ) اما آنچه را كه طبرسى در مجمع البيان از حاكم حسكانى با سندى از سفيان بن عيينة از امام صادق عليه السّلام نقل كرده اين است كه آيه در شأن نعمان بن حارث فهرى نازل شده است كه در روز غدير بر انتصاب على عليه السّلام به وسيله پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله اعتراض كرد « 1 » . البته ممكن است حادثهء مشابهى باشد كه دوباره رخ داده است و اين آيات به مناسبت در آنجا تلاوت شده است ، و بحث بيشتر دربارهء اين آيه در بحث غدير خواهد آمد .
( 2 )
سورهء هشتاد و چهارم : « الروم »
در اين سوره آمده است :
« الم غُلِبَتِ الرُّومُ فِي أَدْنَى الْأَرْضِ وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ فِي بِضْعِ سِنِينَ »
« 2 » ؛ الف . لام . ميم . نزديك اين سرزمين روميان مغلوب شدند و بعد از مغلوب شدن ديرى نخواهد گذشت كه در ظرف چند سال غلبه خواهند كرد قبل و بعد از پيروزى ، فرمان و در آن روز مؤمنان به يارى خدا شادمان خواهند شد .
( 3 ) شيخ طوسى در التبيان مىنويسد : روايت شده است كه سبب نزول اين آيه آن بود كه وقتى فارسها بر رومىها پيروز شدند ، مشركان خوشحال گرديدند و گفتند : فارسها كه دينى ندارند بر رومىها كه اهل كتاب هستند ، پيروز شدند ، پس ما هم كه هيچ دين و كتابى نداريم بر محمد كه صاحب كتاب است ، پيروز خواهيم شد . در نتيجه خداوند اين آيات را براى دلدارى نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله و مؤمنان نازل فرمود و خبر داد كه به زودى رومىها بر فارسها غلبه يافتند و براى همين مؤمنان از دو جهت خوشحال بودند و گفته شده است كه پيروزى روم بر فارس در روز حديبيه رخ داده است . « 3 »
( 4 ) طبرسى قول اول را از مقاتل نقل كرده و گفته است : در همان روزى كه مسلمانان در جنگ بدر بر كفار قريش پيروز شدند ، نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله به آنها خبر داد كه رومىها نيز بر فارسها پيروز شدهاند و همين خوشحالى مؤمنان را دو چندان كرد و قول دوم را از زهرى نقل كرده و گفته است : به مدت نه سال فارسها بر رومىها ، غلبه داشتند تا اين كه در زمان حديبيه رومىها بر فارسها غالب شدند و مسلمانان به سبب پيروزى اهل كتاب خوشحال شدند . « 4 »
اما در مورد معناى « أدنى الارض » از زجّاج نقل كرده است كه اين به معناى نزديكى به سرزمين
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 10 ، ص 530 .
( 2 ) . روم ( 30 ) ، 1 - 4 .
( 3 ) . التبيان ، ج 8 ، ص 461 .
( 4 ) . مجمع البيان ، ج 8 ، ص 461 .