اين رود از محلى كه به واسطين معروف است گذشته ؛ بعد ، از محلى كه به خفقه مشهور است عبور كرده و در آنجا نهرى از آن جدا مىشود كه به آن نهر بزازين گفته مىشود ؛ اين نهر مىپيچد و از خيابان مصوّر ( شارع المصوّر ) خارج مىشود ؛ سپس از خانهء كعب گذشته ؛ بعد ، از دروازهء كرخ عبور مىكند ؛ سپس داخل در محلهء بزازين مىشود ؛ بعد ، از جزّارين گذشته به صابون پزخانه ( اصحاب الصابون ) داخل مىشود ؛ سپس در زير دار الجوز ( گردوخانه ) به دجله مىريزد ؛ سپس اين رود بزرگ [ ( كرخايا ) ] از خفقه به سمت مربعة الزيّات ( بازار روغن فروشان ) جريان مىيابد ؛ سپس در آنجا نهرى از آن منشعب گشته كه به آن نهر دجّاج گفته مىشود . اين رود تا جائى كه اصحاب القنى [ گفته مىشود ] جريان مىيابد ؛ سپس از اصحاب القصب و خيابان قيّارين گذشته و در اصحاب الطعام به دجله مىريزد ؛ بعد آن رود بزرگ [ ( كرخايا ) ] از مربعة الزّيات به سمت دوّارة الحمار جريان يافته ، در آنجا از آن نهرى جدا مىشود كه به آن نهر كلاب گفته مىشود كه در خيابان قطيعة الكلاب جريان مىيابد و امتداد پيدا مىكند تا زير پل شوك به رود عيسى بن موسى مىريزد . اما آن رود بزرگ [ ( كرخايا ) ] از دوّارة الحمار به محلى كه به آن مربعة صالح گفته مىشود جريان مىيابد ؛ در آنجا از آن نهرى جدا مىگردد كه به آن نهر قلّائين گفته مىشود كه تا سوّاقين جريان مىيابد ؛ بعد ، از اصحاب القصب عبور كرده ، در آنجا به رود دجّاج مىريزد و هر دو رود به صورت رودى واحد در مىآيد ؛ بعد ، آن رود بزرگ [ ( كرخايا ) ] از مربعة صالح به سوى محلى كه به نهر طابق مشهور است جريان مىيابد ؛ سپس در محلى كه به مشرعة الآس معروف و در مقابل دار بطيخ واقع است ، به رود عيسى مىريزد .
اين بود رودهاى كرخ ؛ و باقيماندهء رودهاى حربيه را من بيان خواهم كرد .
ان شاء اللّه تعالى .
رودهاى حربيه ، از آن جمله است رودى كه از دجيل منشعب مىگردد كه به آن رود بطاطيا گفته مىشود ؛ سرچشمهء اين رود 6 فرسخ پايينتر از دهانهء دجيل است . اين رود كشتزارها و دهات [ اطراف خود را ] آبيارى مىكند و از ميان مسكن گذشته و در كشتزارهاى آنجا ناپديد مىشود .
از اين رود ، اندكى پايينتر از پل بطاطيا ، نهر ديگرى به سوى مدينة السلام [ ( بغداد ) ] جدا مىگردد كه از كنار عبّارة قورج و پل دروازهء انبار عبور مىكند ؛ سپس داخل بغداد مىشود و در
عجائب الأقاليم السبعة إلى نهاية العمارة ( فارسى ) — صفحة 211
مساهمون: سهراب
ص٢١١