[ باز ] تنگهاى نئين وجود دارد . سپس هور سوم است كه نامش بصرياثاست ؛ بعد از آن [ نيز ] تنگهاى از نى وجود دارد . سپس هور چهارم واقع است كه نامش محمديّه است ، در اين هور منارهء حسّان قرار دارد ، اين هور « چهارمى » بزرگترين هورهاست ؛ بعد از آن [ نيز ] تنگهاى از نى وجود دارد كه تا رود ابى الاسد ، امتداد مىيابد . اين رود [ ( نهر ابى الاسد ) ] از حاله و ده كوانين مىگذرد و به دجله مىريزد .
وصف دجلهء كور : جائى كه آن نهر خارج شده از رود ابى الأسد منشعب مىشود ، در مقابلش و بر خلاف آن دجلهء كور واقع است ، راه به سوى بصره از سمت راست اين رود امتداد مىيابد ، و راه سمت چپ اين رود به سوى عبدسى و مذار مىرود و براى دجلهء كور در آنجا راه خروج و محل ريزشى نيست ؛ بلكه آنجا انتهاى آن است و مد و جزر دريا [ در آنجا ] بدان مىرسد .
بنا بر اين ، آن نهرى كه از رود ابى الأسد منشعب مىشد ، تا دسكرة و مفتح و عبّادان و سليمانان امتداد مىيابد و در پايين عبّادان به دريا مىريزد . من موقعيت اين دهات و شهرهايى را كه در دو طرف دجلهء كور قرار دارد و راههايى را كه در آن مىباشد ، براى تو بيان خواهم كرد .
ان شاء اللّه تعالى .
وصف رودهاى بصره [ رودهايى كه در سمت غربى دجلهء كور قرار داشته است ] : آن زمان كه بصره بر كنار آن رود [ دجلهء كور ] قرار داشته است ، اين نهرها به آن مىريخته است و مد و جزر تا به انتهاى آن نيز مىرسيده و هنگام جزر ، آب از آن دور مىشده است .
نخستين نهرى را كه از سمت راست رود ابى الأسد خارج مىشده و تا بصره امتداد مىيافته نهر مرأة مىگفتند ، ميان اين رود و رود ابى الأسد دو فرسخ فاصله بوده است .
دومين رود كه به آن رود دير ( نهر الدير ) گفته مىشده ، ميان آن و رود مرأة سه فرسخ فاصله بوده است .
سومين رود كه به آن رود بثق شيرين گفته مىشده ميان آن و روددير ، 6 فرسخ راه بوده است .
چهارمين رود كه به آن نهر معقل گفته مىشده ، ميان اين رود و رود بثق شيرين 2 فرسخ فاصله بوده است .
پنجمين رود ، كه به آن نهر ابّله گفته مىشده ؛ ابّله شهرى در دهانهء آن رود بوده است ؛ ميان اين رود و نهر معقل چهار فرسخ فاصله بوده است .
عجائب الأقاليم السبعة إلى نهاية العمارة ( فارسى ) — صفحة 213
مساهمون: سهراب
ص٢١٣