گفتهايم ؛ زيرا آنچه گفتهايد بدان اشعار دارد كه تنها وجه اعجاز قرآن همان وجهى كه ما ادّعا كردهايم - يعنى بيرون بودن قرآن از حدّ فصاحت - نيست ، بلكه وجوه ديگرى نيز مىتواند براى آن وجود داشته باشد ؛ و به عبارت ديگر ، طرح چنين سؤالى تنها از سوى كسانى شايسته است كه به اعجاز بودن آن اعتراف و تنها در وجه اعجاز آن اختلاف دارند .
بنابر اين هدف ما در اين باب ردّ مخالفانى است كه مىگويند هيچ وجهى براى تحدّى و اعجاز بودن قرآن وجود ندارد [ و بنابر اين قرآن اعجاز نيست ] .
با وجود اين اكنون به روشن ساختن نادرستى اشكالى مىپردازيم كه آن را مطرح كردهايد : مىدانيم منع از كلام تنها به واسطهء امورى ممكن مىگردد كه با سخن گفتن تنافى و ناسازگارى دارد . . . و منع تنها به واسطهء چيزى واقع مىشود كه به محلّ و آلت گفتار مربوط است ، و آن چيزى نيست جز آنچه قدرت را از بين مىبرد و با آن ضدّيت دارد يا حال آلت گفتار و عضوى را كه گفتار از آن صادر مىشود تغيير مىدهد . اين در حالى است كه اگر چنين مانعى وجود داشته باشد اصل سخن گفتن را ناممكن مىسازد ، با آن كه مىدانيم اعرابى كه در زمان پيامبر - صلّى اللّه عليه [ و آله ] و سلّم - مىزيستهاند ، اهل فصاحت بودهاند و سخن گفتن براى آنان ناممكن نبوده است . بنابر اين نمىتوان گفت تنها براى آنان منع از سخن گفتن وجود داشته و تنها آن حضرت - عليه السلام - با منعى مواجه نبوده است .
اگر باز هم بگويد : بدان علّت سخن گفتن براى آنان ناممكن شد كه خداوند علومى را كه صدور يك كلام فصيح بر آن توقف دارد از آنان سلب كرده ، و در نتيجه امتناع كلام از فقدان علم ناشى شده بود .
در پاسخ گفته خواهد شد : آنچه مىگوييد از يكى از اين دو وجه بيرون نيست :
يا مىگوييد اين مقدار از علم از قبل براى آنان حاصل بوده و بنابر عادت آن را دارا بودهاند ، امّا زمانى كه قرآن نازل شد اين علم از آنان سلب شده است ؛ و يا مىگوييد اين منع از گذشته هم وجود داشته و پديدهاى تازه نبوده و هرگز ، نه آنان و نه پيشينيانشان از اين علم برخوردار بودهاند .
اگر مقصودتان همان فرض نخست باشد لازم مىآيد بگوييد قرآن در حدى از فصاحت قرار دارد كه قبل از نزول ، اعراب آن را به طور عادى داشتهاند و تنها پس از نزول از داشتن چنين فصاحتى محروم شدهاند . اگر چنين بگوييد ، ديگر معجزهء پيامبر قرآن نخواهد بود ؛ چرا كه در چنين فرضى قرآن از نظر فصاحت در سطح گفتار عادى عرب قرار دارد و قبل از نزول آن اعراب مىتوانستهاند در فصاحت
الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — صفحة 78
مساهمون: عائشة عبد الرحمن ( بنت الشاطئ )
ص٧٨