موجودات زنده دارد و به غير زندگان چنان اختصاصى ندارد و بسيار اندك در مورد غير زندگان به كار مىرود و بدين خاطر گفته مىشود : « برأ اللّه النسمة » و « خلق السموات و الارض » . « 197 »
اين وجه تمايز دقيق ميان اين دو كلمه حقيقتى است كه استقراء در آيات قرآنى مشتمل بر اين دو ماده و تدبّر در سياق آنها آن را تأييد و تقويت مىكند ؛ چه ، « خلق » شامل هر شيئى مىگردد و منزّه است خدايى كه آسمانها و زمين و آنچه را ميان آنهاست « خلق » كرد . در صورتى كه كلمه « بارئكم » ( آفريدگارتان ) در آيهء بقره خطاب به قوم موسى [ يعنى گروهى از انسانها ] و كلمه « بريّه » در آيهء بيّنه نيز مربوط به كفّار و مؤمنان است كه بدترين و برترين آفريدگان مىباشند .
اما در آيهء سوره حديد ، كلمه « نبرأها » در مورد مصيبتى كه در زمين يا در جانهايتان به شما رسد يعنى در غير حيوان به كار رفته است . شايد نيز ابن اثير به اين نكته توجه داشته و به همين خاطر از تعميم اطلاق پرهيز نموده و تنها به ذكر اين بسنده كرده است كه كلمه « برأ » بسيار اندك در مورد غير حيوان به كار مىرود . ]
182 - ريب :
نافع بن ازرق از معنى اين كلمه خداوند - تعالى - پرسيد :
« لا رَيْبَ فِيهِ »
.
ابن عباس گفت : « لا شكّ فيه » ( در آن شكى نيست ) . چون ابن ازرق از او پرسيد : آيا عرب با چنين مفهومى آشناست ، گفت : آرى ، آيا نشنيدهاى شعر ابن زبعرى را :
ليس فى الحقّ يا أمامة ريب * إنّما الرّيب ما يقول الكذوب
يعنى : اى أمامه ، در حق هيچ ترديدى نيست ، بلكه ترديد آن چيزى است كه دروغگو گويد .
[ اين كلمه در عبارتهاى ذيل آمده است .
-
« الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ »
در آيات : بقره / 2 ، يونس / 37 و سجده / 2 .
-
« يَوْمِ الْقِيامَةِ لا رَيْبَ فِيهِ »
در آيات : آل عمران / 9 و 25 ، نساء / 87 ، انعام / 12 ، شورى / 7 و جاثيه / 26 .
هامش
( 197 ) ر ك : النهايه .