وظيفهء خود عمل كرده است - به خداوند پناه مىبريم از چنين جرأت و جسارتى در برابر او . « 188 »
تدبر در آيات قرآنى مشتمل بر « منّ » ما را بدين حقيقت رهنمون مىگردد كه خداوند از باب تفضّل و يادآورى نعمتهاى خود ، بر بندگانش منّت مىنهد . اما منّت براى انسانها هنگامى كه به عنوان حسابگرى و شمردن بر ديگران و تفضّل بر آنان باشد ناپسند است .
يكى از معانى « منّ » در زبان عربى ، چيزى است كه بدان وزن مشخص شود ، و ممنون نيز ، در اين استعمال ، به معنى موزون است و از همين استعمال ، كلمهء « منّت » به معنى نعمتى داراى وزن و ارزش به كار مىرود . با مراعات همين مفهوم « وزن » است كه كلمهء « ممنون » به معنى عطايى محسوب و معدود از جانب متفضّلى آمده كه پيوسته نعمتهاى خود را بر آنان كه عطايشان داده است مىشمارد . راغب در المفردات مىگويد :
چنين چيزى اگر از جانب مردمان باشد زشت و ناپسند است و در همين باره گفتهاند : « المنّة تهدم الصّنيعة » ( منّت كار نيك را بر باد دهد ) ؛ چرا كه منّت شكر را از بين مىبرد و كاستيى بر نعمت است .
« منون » به معنى ( منية ) مرگ است كه از شمار مىكاهد و پشتوانه را از بين مىبرد . ]
176 - جابوا :
نافع از اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « جابوا الصّخر » .
ابن عباس گفت : « نقبوا الحجارة و الجبال فاتّخذوها بيوتا » ( در دل سنگها و كوهها حفرههايى به وجود آوردند و آنها را خانهء خود ساختند ) . چون ابن ازرق پرسيد : آيا عرب با چنين مفهومى آشناست ، پاسخ داد : آرى ، آيا نشنيدهاى شعر اميه ( بن ابى صلت ) را :
و شقّ أبصارنا كيما نعيش بها * و جاب للسّمع أصماخا و آذانا
يعنى : صورتمان شكافت و چشمى پديد آورد تا بدان زندگى گذرانيم و براى شنيدن گوشها و پردهء گوشها را بر سر تراشيد .
[ اين كلمه در آيهء فجر / 9 آمده است :
هامش
( 188 ) ر ك : الانتصاف در حاشيه الكشّاف ، ج 4 ، ص 126 .