است :
« وَ إِنَّ لَكَ لَأَجْراً غَيْرَ مَمْنُونٍ * وَ إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ »
. يعنى : و تو را پاداشى بدون كاستى است و تو بر خويهايى و الا و بزرگى .
همچنين است ، درباره كسانى كه ايمان آوردهاند و عمل صالح انجام دادهاند :
« لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ »
( آنان را پاداشى بدون كاستى است ) ، در آيات :
فصلت / 8 ، انشقاق / 25 و تين / 6 .
از همين ماده است :
- كلمه « منّ » ، شانزده بار ؛ - « ريب المنون » ، يك بار در آيه طور / 30 .
به رغم آن كه تفسير « غير ممنون » به « غير منقوص » ( بدون كاستى ) تفسيرى نزديك به نظر مىرسد ، اما در آن بحثى نيز وجود دارد :
راغب اين كلمه را به « غير مقطوع و لا منقوص » تفسير كرده است .
زمخشرى در اين باره گفته است :
غير ممنون به عليك ( به واسطهء آن بر تو منّت نمىنهيم ) ؛ زيرا اين پاداش ثوابى است كه به سبب عمل خود استحقاق آن يافتهاى ، و يك تفضّل ابتدائى نيست ، در حالى كه آنچه بدان منّت نهاده مىشود فضلهاى ابتدائى است نه پاداشى كه بر عمل داده مىشود . « 186 »
ابو حيّان اين گفته را رد مىكند و در آن « دسيسهء اعتزال » مىبيند . « 187 »
ابن منير اسكندرى نيز با اين نظريّه مخالفت مىكند و مىگويد :
پيامبر - صلّى اللّه عليه [ و آله ] و سلّم - كسى نيست كه از زمخشرى چنين تفسيرى را درباره آيه بپسندد و بدان راضى شود ، در حالى كه آن حضرت - صلّى اللّه عليه [ و آله ] و سلّم - مىگويد : « هيچكدام از شما جز به عمل خويش به بهشت در نمىآيد » . سؤال شد : « و تو نيز نه ، اى رسول خدا ؟ » فرمود : « من نيز نه ، مگر اين كه خداوند مرا به فضل و رحمت خويش فرو پوشد » . زمخشرى [ در اين كلامش ] بىادبى را به حدّى رساند ، كه موجب حدّ است : و حاصل سخن او اين است خداوند را در آوردن مردم به بهشت هيچ منّتى و هيچ فضلى بر هيچ كس نيست ؛ زيرا به
هامش
( 186 ) ر ك : الكشاف .
( 187 ) ر ك : البحر المحيط ، ج 8 ، ص 326 .