« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى كَالَّذِي يُنْفِقُ مالَهُ رِئاءَ النَّاسِ وَ لا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوانٍ عَلَيْهِ تُرابٌ فَأَصابَهُ وابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْداً لا يَقْدِرُونَ عَلى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ »
. يعنى : اى كسانى كه ايمان آوردهايد صدقات خود را به منّت و آزار باطل مكنيد ، همانند آن كه ثروت خويش را براى ريا در برابر مردم انفاق مىكند و به خدا و روز واپسين ايمان ندارد . حكايت او حكايت سنگى صاف است كه بر آن اندكى خاك باشد ، پس بارانى بدان رسد و آن را دوباره صاف كند . آنان بدانچه انجام دادهاند به هيچ چيز دست نيابند و خداوند طايفهء كافر را هدايت نمىكند .
اين كلمه ، به مادّه و صيغه ، تنها يك بار در قرآن آمده است .
تفسير اين كلمه به صاف ، نيازمند قيد سختى و بىحاصل بودن نيز هست ؛ چرا كه صافى « صلد » نمىباشد در بيشتر موارد ، اين كلمه دربارهء سنگ و زمين سخت و دشت و بىحاصل به كار مىرود ، و همين مادّه به بخل و دريغ داشتن نيز نقل يافته و به بخيل « اصلد » گفته شده ، و همچنين گفته مىشود : « صلد الزند » يعنى چوب آتش زنه شعله نيفروخت و روشن نشد و « صلدت الناقة » يعنى شتر شير خود را نگه داشت . ]
175 - ممنون :
نافع از اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « لأجرا غير ممنون » .
ابن عباس گفت : « غير منقوص » ( بدون كاستى ) . چون ابن ازرق از او پرسيد : آيا عرب با چنين تفسيرى آشناست ، گفت : آرى ، آيا نشنيدهاى شعر زهير بن ابى سلمى را : « 185 »
فضل الجواد على الخيل البطاء فلا * يعمل بذاك ممنونا و لا نزقا
يعنى : به سان برترى اسبى تند و چابك بر اسبى كند . پس بدين كار نه عطايى بىكم و كاست مىدهد و نه بهرهاى سرشار .
[ اين كلمه در آيهء سورهء قلم / 3 ، خطاب به پيامبر مصطفى - عليه الصّلاة و السّلام - آمده
هامش
( 185 ) از ديوان او ، چاپ دار الثقافه ، مصر ، ص 49 .
اما در الكامل آمده است كه ابن عباس گفت : « يكى از بنى يشكر آن را دانست » آنجا كه مىگويد :
« و ترى خلفهن من سرعة الرج - * - ع منينا كانّه اهباء » .
مبرد مىگويد : منين به معنى غبار است . - بغية الآمل ، ج 7 ، ص 164 .