زمخشرى دربارهء مهطعين مىگويد :
يعنى شتابندگانى كه گردن به سوى او كشيدهاند . گفته شده است : يعنى كسانى كه به او مىنگرند و ديده از او بر نمىدارند . شاعر مىگويد : « تعبدنى . . . » تا پايان بيت . « 181 »
ابو حيّان نيز در البحر المحيط اين گونه نقل مىكند :
ابو عبيده مىگويد : يعنى شتابندگان . . . ؛ قتاده مىگويد : تعمّد دارندگان ؛ ضحاك مىگويد : روى آورندگان ؛ عكرمه مىگويد : كسانى كه به صدا گوش گشودهاند ؛ ابن عباس مىگويد : نظر كنندگان ، و از همين معناست شعر شاعر كه « تعبدنى نمر » . . .
بيت كامل - ؛ و گفته شده : يعنى كسانى كه گردن به سويى كشيدهاند .
به هر حال ، اين كلمه را به هر نحو كه تفسير كنند ويژگى معنايى ذلّت و خضوع ، متجلّى در خيره شدن ديدگان ، يا در شتافتن و گردن به سويى كشيدن ، در آن وجود دارد .
در القاموس مىگويد :
« هطع » يعنى گردن كشيد و سر را به سويى متوجه كرد ، مهطع ، بر وزن محسن - به معنى كسى است كه با ذلّت و خضوع مىنگرد و ديده بر نمىدارد . ]
168 - سمىّ :
نافع از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد :
« هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيًّا »
.
ابن عباس گفت : « ولدا » ( فرزندى ) ؛ و آنگاه به شعر شاعر استشهاد كرد :
امّا السّمىّ فأنت منه مكثر * و المال فيه تغتدى و تروح
يعنى : اگر از فرزند بگويم تو فراوان دارى ، و اگر از مال بگويم تو در آن غوطهورى و از آن برخوردار .
[ اين كلمه در آيهء مريم / 65 آمده است :
« رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما فَاعْبُدْهُ وَ اصْطَبِرْ لِعِبادَتِهِ ، هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيًّا »
. يعنى :
پروردگار آسمانها و زمين و آنچه ميان آنهاست . او را پرستش كن و بر عبادتش شكيبايى كن .
آيا فرزندى براى او سراغ دارى ؟
هامش
( 181 ) ر ك : الكشّاف .