134 - نقّبوا :
نافع از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « فَنَقَّبُوا فِي الْبِلادِ » . ابن عباس گفت : « هربوا ، بلغة اليمن » ( به گويش يمن ، يعنى گريختند ) ؛ و آنگاه بيتى از شعر عدى بن زيد را گواه آورد :
يعنى : از ترس مرگ به هر سرزمين گريختند و در همه جاى زمين گشتند . [ اين كلمه در آيهء ق / 36 آمده است : « وَ كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشاً فَنَقَّبُوا فِي الْبِلادِ هَلْ مِنْ مَحِيصٍ » . يعنى : چه بسيار پيش از آنان اقوامى را هلاك كرديم كه از آنان قدرتمندتر بودند . پس به هر سرزمينى گريختند كه آيا پناهى و گريزى هست ؟ اين صيغه تنها يك بار در قرآن آمده ، امّا از همين مادّه است : - « نقب » در ماجراى ذو القرنين ، در آيهء كهف / 97 : « آتُونِي زُبَرَ الْحَدِيدِ حَتَّى إِذا ساوى بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ قالَ انْفُخُوا حَتَّى إِذا جَعَلَهُ ناراً قالَ آتُونِي أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْراً * فَمَا اسْطاعُوا أَنْ يَظْهَرُوهُ وَ مَا اسْتَطاعُوا لَهُ نَقْباً » « براى من پارههاى آهن بياوريد . چون ميان آن دو كوه انباشته شد ، گفت : بدميد . چون آن را به صورت آتشى در آورد ، گفت : مس گداخته برايم بياوريد تا بر آن ريزم * نه توانستند از آن بالا بروند و نه توانستند آن را سوراخ كنند » ؛ - « نقيب » در آيهء مائده / 12 : « وَ لَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثاقَ بَنِي إِسْرائِيلَ وَ بَعَثْنا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيباً » « خداوند از بنى اسرائيل پيمان ستاند و از آنان دوازده نقيب بر انگيختيم » . تفسير « التنقيب فى البلاد » در سورهء ق به « فرار » تفسيرى است كه مىتوان آن را به