در اينجا مراد نيست ، بلكه اين كلمه به صورتى كنايى استعمال يافته و مقصود از آن « صميم دوزخ » است .
در بيت شعرى كه به عنوان شاهد آورده شده نيز حمل آن بر معنى كنايى قويتر است ، چنان كه در حديث ابوبكر نيز « امكنت من سواء الثفرة » ، ابن اثير در النهايه مىگويد : مقصود از « سواء الثغرة » وسط گودى درياست . ابن اثير در اين حديث معنى كنايى را براى اين كلمه پذيرفته و مقصود نهايى از آن را « صميم اين گودى » مىداند . البته خداوند خود به حقيقت امور آگاه است . ]
97 - مخضود :
نافع بن ازرق از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد :
« سِدْرٍ مَخْضُودٍ »
.
ابن عباس گفت : « الذى ليس له شوك » ( سدرى كه خار ندارد ) ؛ و آنگاه به شعر امية بن ابى صلت استشهاد كرد :
إنّ الحدائق فى الجنان ظليلة * فيها الكواعب سدرها مخضود
« 105 » يعنى : در بهشت باغها در زير سايههاى درختان قرار گرفته و آنجا دخترانى همسال هستند و سدر آنجا نيز بىخار است .
[ اين كلمه در آيهء واقعه / 28 ، درباره نعمتهاى آخرت و خوشيهاى آن آمده است :
« وَ أَصْحابُ الْيَمِينِ * ما أَصْحابُ الْيَمِينِ * فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ * وَ طَلْحٍ مَنْضُودٍ * وَ ظِلٍّ مَمْدُودٍ »
.
يعنى : اما اصحاب سعادت * و چه مىدانى كه اصحاب سعادت در چه حالند ؟ * در زير درختان سدر بىخار * و درخت موزى كه ميوهاش بر يكديگر چيده شده * و سايهاى دايم .
اين كلمه ، به ماده و صيغه ، تنها يك بار در قرآن آمده است .
امّا كلمهء « سدر » علاوه بر اين آيه در آيه سبأ / 16 نيز به كار رفته است :
« وَ شَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ »
« و قدرى اندك از سدر » .
از تفسير « سدر مخضود » به سدر بدون خار چنين فهميده مىشود كه اين درخت أصلا بدون خار روييده ، و اين چيزى است كه وقوع آن در بهشت امكان دارد و البته خداوند خود ، به حقيقت امور آگاه است .
هامش
( 105 ) در نسخه چاپى الاتقان ( ان الحدائق فى الجبان ظليله » آمده ، و « جبان » تصحيف « جنان » است .