چه خوب بندهاى كه او هميشه روى به درگاه ما داشت » ؛ طه / 10 :
« وَ هَلْ أَتاكَ حَدِيثُ مُوسى * إِذْ رَأى ناراً فَقالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ ناراً لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْها بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدىً »
« آيا به تو رسيده است ماجراى موسى ، آنگاه كه آتشى بديد پس به خانوادهاش گفت : من آتشى احساس كردم شايد پارهاى از آن برايتان بياورم يا در كنار آتش راهنمايانى بيابم » ؛ يوسف / 94 :
« قالَ أَبُوهُمْ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ »
« پدرشان گفت من مطمئنم كه بوى يوسف را مىيابم » ؛ كهف / 36 :
« وَ لَئِنْ رُدِدْتُ إِلى رَبِّي لَأَجِدَنَّ خَيْراً مِنْها مُنْقَلَباً »
« و اگر به نزد پروردگارم باز گردانده شدم ، آنجا جايگاهى بهتر از اين خواهم يافت » ؛ جن / 22 :
« قُلْ إِنِّي لَنْ يُجِيرَنِي مِنَ اللَّهِ أَحَدٌ وَ لَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً »
« بگو :
هيچكس مرا در مقابل خداوند پناه نمىدهد و جز او پناهگاهى نخواهم يافت » ؛ مزمّل / 20 :
« وَ ما تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ »
« هر خيرى كه براى خود پيش فرستيد ، آن را نزد خداوند مىيابيد » ؛ و بالأخره ، بقره / 110 :
« وَ ما تُقَدِّمُوا . . .
تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ »
.
اينها همه اين نكته را به ذهن نزديك مىكند كه « وجد » اعمّ است از « ثقف » كه در زبان عربى معنى ثقافة و ثقاف نيز به خود مىگيرد ، امّا در بيان قرآنى تنها با ويژگى معنايى زيركى و هوشيارى در برابر دشمن و بينا بودن نسبت به جاى او و نحوهء غلبهء بر او مىآيد ؛ و البته خداوند خود به حقيقت امور آگاه است . ]
95 - نقع :
نافع بن ازرق از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد :
« فَأَثَرْنَ بِهِ نَقْعاً »
.
ابن عباس گفت : « النّقع ما يسطع من حوافر الخيل » ( نقع آن چيزى است كه از زير سم اسبان ساطع مىشود ) . چون ابن ازرق از او پرسيد : آيا عرب با اين مفهوم آشناست ، در پاسخ گفت : آرى ، آيا نشنيدهاى شعر حسان بن ثابت را :
عدمنا خيلنا إن لم تروها * تثير النّقع موعدها كداء
« 102 »
هامش
( 102 ) در چاپ الاتقان عبارت تصحيف شدهء « قدمنا خيلنا » آمده است . اين بيت را در قصيده همزيهء حسان در سيرهء ابن هشام و همچنين در ديوان حسان ببينيد .