[ اين كلمه در آيهء صافات / 55 ، در مقام نقل سخن بندگان اخلاص يافتهء خدا در بهشت ، آمده است :
« فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ يَتَساءَلُونَ * قالَ قائِلٌ مِنْهُمْ إِنِّي كانَ لِي قَرِينٌ * يَقُولُ أَ إِنَّكَ لَمِنَ الْمُصَدِّقِينَ * أَ إِذا مِتْنا وَ كُنَّا تُراباً وَ عِظاماً أَ إِنَّا لَمَدِينُونَ * قالَ هَلْ أَنْتُمْ مُطَّلِعُونَ * فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَواءِ الْجَحِيمِ * قالَ تَاللَّهِ إِنْ كِدْتَ لَتُرْدِينِ »
. يعنى : يكى از آنان مىگويد مرا همنشينى بود كه مىگفت آيا تو از آنهايى كه تصديق مىكنند ؟ آيا آنگاه كه مرديم و خاك و استخوان شديم آيا كيفرمان دهند ؟ گويد : آيا مىتوانيد از بالا بنگريد ؟ پس در نگريست و او را در ميان دوزخ ديد . گفت : به خداوند سوگند نزديك بود مرا به هلاكت افكنى .
علاوه بر اين موضع ، كلمهء « سواء » در بيست و شش مورد ديگر نيز به كار رفته كه سياق همهء آنها معنى تساوى ، تسويه و عدل را براى اين كلمه مىرساند .
تفسير كلمه در آيهء صافات به « وسط » ، به اصل مدلول اين كلمه كه « جايى ميان دو كناره خود » مىباشد نزديك است . در زبان عربى واژهء « مساوات » در معادلهها و برابريهايى كه تساوى دو طرف به وزن و يا مقدار و يا مقياس برقرار است به كار مىرود ، چنان كه كلمه « سواء » در مورد جايى وسط دو جاى ديگر ، استعمال مىشود .
اين كلمه با همين دلالت به صورت مجازى به حوزهء امور غير مادّى نيز نقل مىيابد و مثلا گفته مىشود : « كلمة سواء » يعنى عقيدهاى عادلانه ، و يا گفته مىشود :
« سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ »
، يعنى : چه آنان را بيم رسانى و چه بيم نرسانى ، اين دو امر با يكديگر برابر است .
در آيهء صافات ، راغب نيز اين عقيده را اختيار كرده كه كلمه « سواء الجحيم » به معنى « وسط دوزخ » است . او مىگويد :
« مكان سوى و سواء » ، يعنى جايى كه دو طرفش مساوى است . اين كلمه به صورت وصف و همچنين ظرف به كار برده مىشود ، ولى اصل آن ، مصدر است . « 104 »
ابن اثير نيز در النهاية مىگويد :
« سواء الشىء » به معنى وسط آن است ، چه اين كه فاصلهاى برابر از دو سوى تا آن نقطه وجود دارد .
وسط ، به معنى وسط مكانى ، مفهوم نزديك اين كلمه است . امّا به عقيدهء من اين مفهوم
هامش
( 104 ) ر ك : المفردات .