يعنى : سوگند به جانت كه هنوز نيز از خالد ياد مىكنى با آن كه آنچه پيش از اين تبع را از ميان برده بود او را نيز از ميان برده است .
[ اين كلمه در آيهء يوسف / 85 ، در گفتهء برادران يوسف به پدر ، آمده است :
« قالُوا تَاللَّهِ تَفْتَؤُا تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّى تَكُونَ حَرَضاً أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهالِكِينَ »
. يعنى : گفتند : به خداوند سوگند پيوسته يوسف را ياد مىكنى تا بيمار گردى يا به هلاكت رسى . ]
[ اين كلمه ، به صيغه و مادّه ، تنها يك بار در قرآن آمده است .
تفسير اين كلمه به « لا تزال » ممكن است تفسيرى نزديك به نظر رسد . راغب مىگويد :
اين كلمه از كلمات هم رديف « مازال » است و در اين كه همراه با ادوات نفى ، از افعال استمرار محسوب مىشود با اين فعل اشتراك دارد .
ظاهرا همه نحويان و مفسّران اين كلمه را به تقدير حرف نفى محذوف تفسير كردهاند .
نصر هورينى در حاشيهء خود بر القاموس بدين امر تصريح كرده ، مىگويد :
اين كه مىگويد : « ما تفتأ » ، در تمامى نسخ چنين آمده است . اما صحيح آن « لا تفتأ » است ، چنان كه تمامى نحويان و مفسّران تقدير گرفتهاند .
در اينجا ما را با اين اختلاف كارى نيست كه حرف محذوف مقدّر « ما » يا « لا » و در نتيجه ، فعل « ما تفتأ » يا « لا تفتأ » است . بلكه آنچه در اين تصريح براى ما اهميّت دارد اجماعى است كه علماى نحو و تفسير بر تقدير حرف نفى محذوف دارند . اين در حالى است كه تدبّر در بيان قرآنى ما را بدين حقيقت رهنمون مىشود كه هر تقدير يا تأويلى بر وجهى جز آنچه در آيات كتاب محكم الهى آمده ، محكوم و مردود است .
علّت اين كه حرف نفى محذوفى در اين مورد در تقدير گرفتهاند آن است كه افعال « مازال ، ما برح ، و ما انفكّ » به عنوان افعال استمرار تنها به صورت منفى مىآيد . از ديگر سوى آنان ، « فتىء » را نيز محكوم به احكام « مازال » و افعال هم رديف آن قرار دادهاند و به همين دليل از نظر آنها ، لازم آمده كه اين فعل نيز با حرف نفى همراه آيد ؛ و آنجا كه در آيهء سوره يوسف اين فعل بدون حرف نفى آمده ، چنين اظهار داشتهاند كه در اينجا لزوما حرف نفيى مقدّر قبل از فعل وجود دارد .
اين در حالى است كه قرآن كريم هيچيك از ضرورتهايى را كه بر اساس قواعد نحو و لغت ، در شعر به وجود مىآيد نمىپذيرد و بنابر اين ، به چه دليلى مىتوان گفت در بيان قرآنى از « لا تفتأ » يا « ما تفتأ » عدول شده و به جاى آن « تفتأ » ، مثبت و بدون حرف نفى آمده است ؟ و چگونه و به چه دليلى مىتوانيم در شرايطى كه عبارت كلام الهى « تفتأ » است فعل « لا تفتأ » را