يعنى : و ريشى را كه ناپاكى و خيانت ورزيده به گرمتر از خون گداختهاى كه بغايت گرم شده خضاب مىكند .
[ اين كلمه در آيهء الرحمن / 44 آمده است :
« هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ * يَطُوفُونَ بَيْنَها وَ بَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ * فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ »
. يعنى : اين دوزخى است كه گناهكاران آن را دروغ مىشمرند [ و اينك ] ميان آن و آبى كه كاملا جوشيده است در گردشند . پس كدامين نعمت پروردگار خويش را دروغ مىشمريد ؟
از همين مادّه ، يعنى مادّهء « أنى ، يأنى ، آن » صيغههاى ذيل نيز در قرآن آمده است :
- اسم فاعل « آنية » در آيهء غاشية / 5 :
« تَصْلى ناراً حامِيَةً * تُسْقى مِنْ عَيْنٍ آنِيَةٍ »
« به آتشى فروزان در مىآيد ، از چشمهاى كاملا جوشان سيراب مىشود » ؛ - فعل در آيهء حديد / 16 :
« أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ »
« آيا براى ايمان آوردگان زمان آن نرسيده است كه دلهايشان به ذكر خداوند خاشع گردد ؟ » ؛ - مصدر در آيه احزاب / 53 :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلى طَعامٍ غَيْرَ ناظِرِينَ إِناهُ »
« اى كسانى كه ايمان آوردهايد به خانههاى پيامبر وارد نشويد مگر اين كه به طعامى اذن داده شويد و البته در اين صورت نيز به انتظار زمان آوردن غذا لحظه نشماريد » ؛ -
« آناءَ اللَّيْلِ »
، سه بار و در آيات آل عمران / 113 ، طه / 130 ، زمر / 9 ؛ -
« بِآنِيَةٍ مِنْ فِضَّةٍ »
، در آيه انسان / 15 ؛ - « أنّى » در بيست و هشت آيه .
تفسير « حميم آن » به « آنچه طبخ و حرارت آن تمام شده » يا تفسير آن به پختن ، چنان كه ابن اثير تفسير كرده است ، تنها - به گفتهء راغب در المفردات - يك تقريب است و در كنار آن از دلالت اصلى كلمه بر زمان ، و اين كه « ان » يعنى « وقتش فرا رسيد » غافل نمىشويم : دلالت بر زمان ، در كلمه « أنّى » نيز حتى به رغم تعلّق آن به مكان يا كيفيّت يا حال ، از بين نمىرود ؛ « انا » به كسره الف و قصر كلمه غذايى است در زمان پخته شدن ؛ و « آنية » و « أوانى » ظرفهاى همين « انا » ست ؛ چنان كه دلالت بر زمان در « تأنّى » به معنى درنگ ورزيدن و « توانى » به معنى كندى ورزيدن و فاصله افكندن نيز مخفى نمىماند . اينها همه تصرفهايى است كه در زبان عربى در اين مادّه به عمل آمده تا بر ويژگيهاى مفهومى خاصّى دلالت كند ، بىآن كه در اين تصرفها اصل دلالت اين مادّه بر زمان و وقت - كه در همهء تصرّفها و استعمالها همراه آن است - از آن