مشخّص ] شنيده نمىشود . « 52 » فيروز آبادى توضيح بيشترى دربارهء اين واژه ارائه داده ، مىگويد :
رمز - كه به ضمّه و فتحه حرف « ر » نيز خوانده مىشود - اشاره و ايماء با لب و چشم و ابرو و دهان و زبان است ؛ و « رمّازة » : الكتيبة التى ترتمز » گروهانى كه حركت مىكند و در اطراف آن ولولهاى است ؛ و « هذه ناقة ترتمز » يعنى شترى كه از سنگينى و چاقى تقريبا نمىتواند راه برود . « 53 »
تفسير وحى به اشارهء با سر نيز گرفتار اين اشكال است كه وحى ، اغلب ، در الهام استعمال مىشود و در آن اصل مدلول اين مادّه كه سرعت و خفاست منظور مىگردد . اين كلمه در قرآن مفهوم اسلامى خاصّ خويش را دارد و به معنى وحيى است كه خداوند به پيامبران خويش مىفرستد . اما در صورتى كه وحى فرستادن براى غير پيامبران باشد ، يا عنوان الهام دارد - چنان كه در آيهء قصص / 7 مىخوانيم :
« وَ أَوْحَيْنا إِلى أُمِّ مُوسى »
( به مادر موسى الهام كرديم ) - و يا عنوان تسخير دارد - چنان كه در آيهء نحل / 68 مىخوانيم :
« وَ أَوْحى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبالِ بُيُوتاً »
( و پروردگارت زنبور را چنان مسخّر كرد كه در كوهها لانه اختيار كن ) .
در قرآن كريم هر وحى و وحى فرستادنى از جانب خداوند - تعالى - است ، به استثناء آيههاى انعام / 112 و 121 كه شياطين به دوستان خود سخنان ظاهر فريب وحى مىفرستند .
به نظر مىرسد سخن گفتن زكريا به « رمز » به كلام مبتنى بر ايماء و اشاره نزديكتر است ، بىآن كه به اشارهء با دست يا به اشارهء با سر مقيّد باشد و بدون آن كه از رمز ، به عنوان كلام انسان ، وحى به معنى الهام يا تسخير فهميده شود ؛ و البته خداوند خود به حقيقت امر آگاه است . ]
54 - فاز :
نافع بن ازرق از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « فقد فاز » .
ابن عباس گفت : « سعد و نجا » ( سعادت و نجات يافته است ) ؛ و آنگاه شعر عبد الله بن رواحه را گواه آورد كه در آن مىگويد :
هامش
( 52 ) ر ك : المفردات .
( 53 ) ر ك : القاموس .