و عسى أن أفوز ثمت ألقى * حجّة اتّقى بها الفتّانا
يعنى : اميد كه موفّق گردم و آنجا حجّتى بيابم كه بدان خود را در برابر فتنهء هر فتنهگر محفوظ بدارم .
[ اين كلمه در دو آيهء ذيل آمده است :
آل عمران / 185 :
« فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فازَ »
؛ احزاب / 71 :
« وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِيماً »
.
به ترتيب يعنى :
- هركه از آتش دور داشته و به بهشت در آورده شود سعادت يافته است ؛ - هر كه از خدا و رسول او اطاعت كند سعادتى بزرگ يافته است .
علاوه بر صيغهء « فاز » ، از همين مادّه ، كلمه « فوز » به صورت معرفه به « ال » و يا نكره ، 17 بار ؛ جمع مذكّر سالم [ از اسم فاعل اين مادّه ] ، 4 بار ؛ و همچنين « مفازا للمتقين » ، « مفازة من العذاب » ، و « مفازتهم لا يمسّهم السّوء » آمده است .
تفسير فوز به سعادت و نجات بروشنى تفسير نزديك است و در كنار آن اين نكته را نيز بايد در نظر داشت كه اين كلمه در قرآن مفهوم اسلامى خاصّى را در بر دارد و بر نايل آمدن به خشنودى و رحمت و رضوان خداوند و بهشت نعمت او از سوى بندگان پرهيزگارش دلالت مىكند ، كه همين آن « فوز عظيم » و آشكار است .
اگر هم در يك مورد در آيه نساء / 73 « فوز » در مورد به چنگ آوردن غنايم به كار رفته ، آنجا كه مىگويد :
« وَ لَئِنْ أَصابَكُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّهِ لَيَقُولَنَّ كَأَنْ لَمْ تَكُنْ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُ مَوَدَّةٌ يا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِيماً »
« و اگر لطفى از جانب خداوند شاملتان گردد - چنان كه گويا ميان شما و آنان هيچ دوستيى وجود نداشته است - گويند : كاش با آنان بودم و با آنان به سعادتى بزرگ نايل مىآمدم » . - اگر چنين چيزى وجود دارد - از توهّم نادرست و گمراهى آن منافقان حكايت مىكند و چنان است كه راغب در المفردات مىگويد :
آنان دل در پى متاع دنيا دارند و غنيمتى را كه به چنگ مىآورند « فوز عظيم » مىنامند .
در قرآن كريم « مفاز » از آن متّقين ، و « مفازة » نجات از عذاب است و ، حالتى كه هيچ بديى به آنان نرسد .
در بيت عبد الله بن رواحه نيز كه به عنوان شاهد آورده شده ، كلمهء « فوز » در بر دارنده مفهوم اسلامى خاصّ خود است و بر نايل آمدن به رضوان الهى و نجات از گمراهى دلالت