و خشكسالى است ) . چون نافع از او پرسيد : آيا عرب با چنين تفسيرى آشناست ، به شعر زيد بن عمرو بن نفيل « 50 » استشهاد كرد كه مىگويد :
إنّ الإله عزيز واسع حكم * بكفّه الضرّ و البأساء و النّعم
يعنى : خداوند پيروزمند و گشايشگر و داور است ، و گرفتارى و رنج ، و هم ، نعمتها به دست او .
[ اين دو كلمه در چهار آيهء ذيل آمده است :
انعام / 42 :
« وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا إِلى أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَخَذْناهُمْ بِالْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَتَضَرَّعُونَ »
؛ اعراف / 94 :
« وَ ما أَرْسَلْنا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَبِيٍّ إِلَّا أَخَذْنا أَهْلَها بِالْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ »
؛ بقره / 177 :
« وَ الصَّابِرِينَ فِي الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ »
؛ بقره / 214 :
« أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَأْتِكُمْ مَثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ مَسَّتْهُمُ الْبَأْساءُ وَ الضَّرَّاءُ وَ زُلْزِلُوا حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتى نَصْرُ اللَّهِ أَلا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ »
.
به ترتيب يعنى :
- ما براى امّتهايى كه پيش از تو بودند رسولانى فرستاديم و آنان را به سختيها و آفتها بيازموديم شايد كه زارى كنند ؛ - ما در هيچ آباديى پيامبرى نفرستاديم مگر آن كه ساكنان آبادى را به سختى و آفت دچار كرديم ، شايد كه تضرّع كنند ؛ - و كسانى كه در سختى و گرفتارى و آفت و به هنگام جنگ پايدارند ؛ - آيا گمان كردهايد به بهشت در خواهيد آمد و حكايت كسانى بر شما نخواهد رسيد كه پيش از شما بودند و گرفتار سختيها و آفات شدند و تكانهايى سخت ديدند تا آنجا كه پيامبر و كسانى كه در كنار او ايمان آورده بودند گفتند : يارى خداوند كى خواهد بود . بگو : هان كه يارى خداوند نزديك است .
وجهى كه ما براى پذيرش تفسير « ضرّاء » به قحطى و خشكسالى مىفهميم آن است كه
هامش
( 50 ) وى ابو سعيد بن زيد صحابى ، از بنى كعب بن لؤى و پسر عموى عمر بن خطاب است كه در دوران جاهليت و اندكى قبل از بعثت به آيين حنفيان درآمده بود .
درباره تاريخ او و شعر او مراجعه كنيد به السيرة النبويه ابن هشام ، ج 1 ، ص 239 و پس از آن .