ظاهر شد ، آمده است كه گفت : « نقضيه ، ما تجانفنا فيه لإثم » يعنى : [ اين روز را قضا مىكنيم ] ما به قصد انجام گناه در اين امر از حق منحرف نشديم . « 48 »
اين گفتهء ابن اثير كه « جانف » خاصّ كسى است كه در وصيّت از حق فراتر رفته ، مقبولتر است از گفتهء فيروز آبادى كه « اجنف » خاص مقولهء وصيّت ، و « جنف » - بر وزن فرح - مربوط به مطلق انحراف از حق « 49 » ؛ چه ، بر گفتهء فيروز آبادى اين اشكال وارد است كه در قرآن كريم « جنف » و نه « اجناف » در مورد وصيّت به كار رفته ؛ و در اساس البلاغة نيز آمده است :
عرب مىگويد : « جنف فى الوصيّة » ( در وصيّت از حق فراتر رفت ) و « جنف علينا فى الحكم » ( در داورى به ما ستم روا داشت ) .
به نظر مىرسد مفهوم « ميل » يا انحراف مدلول اصل « اجنف » ، منقول از اين گفتهء عرب كه مىگويند : « رجل اجنف » يعنى گوژپشت مردى كه در يكى از دو طرف پشتش كجى است ، و پارهاى از ديگر كلمات نزديك به آن مىباشد ، و پس از آن به خاطر ويژگيهاى معنايى ، ميان الفاظى كه در دلالت بر مفهوم عمومى « انحراف » اشتراك دارند ، تفاوت گذاشته شده ، و بدين ترتيب ، « ازورار » به اعراض و پشت كردن به حق ، « صدّ » به مفهوم نقيض اقبال يا روى آوردن ، « زور » براى دلالت بر باطل و انحراف از هدايت ، « جور » به انحراف از عدالت به طريق قهر و غلبه ، و « جنف » به انحراف از حقّ واجب - كه ستم ورزيدن در وصيّت از اين قبيل است - و انحراف از عدالت و انصاف در داورى اختصاص يافته است .
در آيهء بقره ، چنانچه در لفظ بدان صراحت دارد ، « جنف » در مورد وصيّت است ، و « اثما » نيز بدين لحاظ به « جنفا » عطف شده كه ممكن است وصيّت كننده از آن عدالت و انصافى كه نسبت به كسانش بدان موظّف است منحرف گردد ، يا با انحراف از حدود الهى در وصيّت گناه كند . ]
52 - البأساء و الضرّاء :
نافع از معنى اين سخن خداوند - تعالى - پرسيد : « بالبأساء و الضرّاء » .
ابن عباس گفت : « البأساء ، الخصب ؛ و الضرّاء ، الجدب » ( بأساء ، خرمى ؛ و ضرّاء ، قحطى
هامش
( 48 ) ر ك : النهاية .
( 49 ) ر ك : القاموس .