50 - ألفى :
نافع بن ازرق از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « ما ألفينا » .
ابن عباس گفت : [ الفينا ] يعنى « وجدنا » ( يافتيم ) . آنگاه شعر نابغهء ذبيانى را گواه آورد كه مىگويد :
فحسّبوه فألفوه « 46 » كما زعمت * تسعا و تسعين لم تنقص و لم تزد
يعنى : آن را شمردند ولى چنان كه او مدّعى است ، شمار آن را نود و نه فرد يافتند ، نه كمتر و نه بيشتر .
[ اين كلمه در آيهء بقره / 170 آمده است :
« وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَيْنا عَلَيْهِ آباءَنا . أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْقِلُونَ شَيْئاً وَ لا يَهْتَدُونَ »
.
همچنين در دو آيه ذيل :
صافات / 69 :
« إِنَّهُمْ أَلْفَوْا آباءَهُمْ ضالِّينَ »
؛ يوسف / 25 :
« وَ اسْتَبَقَا الْبابَ وَ قَدَّتْ قَمِيصَهُ مِنْ دُبُرٍ وَ أَلْفَيا سَيِّدَها لَدَى الْبابِ »
.
به ترتيب يعنى :
- چون به آنان گفته شد از آنچه خداوند نازل كرده است پيروى كنيد گفتند : نه ، بلكه ما از آنچه پدران خويش را بر آن يافتيم پيروى مىكنيم . [ چه مىگويند ] اگر كه پدرانشان چيزى درك نمىكردند و راه نمىيافتند ؟
- آنان پدران خويش را گمراه يافتند .
- به سوى در دويدند و پيراهن او از پشت پاره شد و آقاى او را آن سوى در ديدند .
تفسير « الفينا » به « وجدنا » تفسيرى نزديك و مقبول است و راغب نيز در المفردات اين واژه را در دو آيهء بقره و يوسف به همين نحو تفسير كرده است .
نزديك بودن اين تفسير با توجّه به اين حقيقت تقويت مىگردد كه در سياقى همانند آن كه « الفينا » در آن آمده ، در آيات ذيل عبارت « وجدنا عليه آباءنا » آمده است : مائده / 104 ، اعراف / 28 ، يونس / 78 ، لقمان / 21 ، انبياء / 53 ، شعراء / 74 و زخزف / 22 و 23 .
البتّه در كنار اين از ياد نمىبريم كه در قرآن كريم فعل « الفى » تنها سه بار و آن هم فقط
هامش
( 46 ) اين بيت از معلّقهء نابغه . . . و در آن ، سخن از زرقاء يمامه است .
ر ك : شرح التبريزى للقصائد العشر ، چاپ المنيريه ، ص 295 ؛ همچنين ديوان نابغه ، بيروت ، 1968 م ، نخستين قصيده .