يعنى : همان كسى از ماست كه با شمشير محمد به صحنهء پيكار در آمد و بدان شمشير دشمنان را در پهنهء لشكر كشت .
[ اين كلمه در آيه آل عمران / 152 ، درباره نبرد احد ، آمده است :
« وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتَّى إِذا فَشِلْتُمْ وَ تَنازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَ عَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ما أَراكُمْ ما تُحِبُّونَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيا وَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ وَ لَقَدْ عَفا عَنْكُمْ وَ اللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ »
. يعنى : خداوند وعدهء خويش را به تحقّق در آورد ، آنگاه كه به اذن او دشمن را مىكشتيد تا آنگاه كه چون آنچه را دوست مىداريد به شما نماياند سست شديد ، در كار با يكديگر به نزاع و رقابت برخاستيد و نافرمانى كرديد .
برخى از شما دنيا را مىخواهند و برخى آخرت را مىخواهند . سپس آنان را از شما باز داشت تا بيازمايدتان . او شما را بخشيده است و خداوند داراى فضل فراوان بر مؤمنان است .
اين صيغه تنها يك بار در قرآن آمده ، اما كلماتى ديگر از همين ماده در آيات ذيل به كار رفته است :
- فعل مزيد چهار حرفى در آيه آل عمران / 52 :
« فَلَمَّا أَحَسَّ عِيسى مِنْهُمُ الْكُفْرَ »
« چون عيسى كفر آنان را احساس كرد » ؛ - فعلى از همين باب در آيهء انبياء / 12 :
« فَلَمَّا أَحَسُّوا بَأْسَنا »
« چون قدرت ما را احساس كردند » ؛ - فعلى ديگر از همين باب در آيهء مريم / 98 :
« هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ »
« آيا كسى از آنان را مىيابى » ؛ - فعل « تحسّوا » در آيهء يوسف / 78 ؛ - اسم « حسيسها » در آيهء انبياء / 102 .
مدلول اصلى اين ماده ، « حسّ » است ، و اين مفهوم به صورت روشنى از استعمال واژههاى احساس ، حسيس و تحسّس در قرآن كريم برداشت مىشود . همچنين در حديث است كه : « متى احستّ أم ملدم » يعنى : « هرگاه اثر تب را احساس كرد و يافت » . « 45 »
طبرى تفسير اين كلمه به قتل در آيهء آل عمران را از ابن عباس و ديگران روايت شده [ در تفسير خود ] نقل كرده ؛ زمخشرى در اساس البلاغه ، آن را به « قتل فجيع » مقيد كرده و شاهدى از آيه براى آن آورده ؛ و راغب نيز در المفردات دليل اطلاق « حسّ » بر قتل را ذكر كرده و گفته است :
هامش
( 45 ) ر ك : النهاية .